
Bu sayfada
Kısa cevap: Gece körlüğü testi tek bir test değildir. Göz muayenesine ek olarak elektroretinografi (ERG), karanlık adaptometri, görme alanı testi, optik koherens tomografi (OKT), fundus otofloresans ve gerektiğinde genetik testten oluşan bir değerlendirmedir. İnternetteki online testler şüphe uyandırabilir, ancak tanı koymaz.
Gece körlüğü testi evde yapılabilir mi?
Hayır, gece körlüğü testi evde ya da internette yapılamaz; evde yalnızca şüphe uyandıran işaretler fark edilebilir. "Gece körlüğü testi yap" diye aradığınızda karşınıza çıkan online testler, ekranda soluk şekiller gösteren veya anket soruları soran uygulamalardır. Bu testler ekran parlaklığından, oda ışığından ve gözlük numaranızdan etkilenir. Retinanın gerçekten karanlığa uyum sağlayıp sağlamadığını ölçemezler.
Online testin "normal" çıkması, gece körlüğü olmadığını göstermez. "Anormal" çıkması da tavuk karası olduğunuz anlamına gelmez. Bu testlerin tek yararı, sizi bir göz muayenesine yönlendirmesi olabilir.
Evde fark edilebilecek işaretler
Aşağıdaki durumlar, bir göz hekimine başvurmanız için yeterli nedendir:
- Aydınlıktan karanlık bir odaya geçtiğinizde yanınızdakilerden çok daha uzun süre hiçbir şey görememek
- Akşam karanlığında kaldırım, basamak veya çukurları seçememek
- Gece araç kullanırken yayaları ya da yol kenarını geç fark etmek
- Gündüz de yandan gelen kişileri fark edememek, kapı kenarlarına çarpmak
- Parlak ışıkta belirgin kamaşma ve ışıktan rahatsız olma
- Ailede benzer yakınmaları olan bir kişinin bulunması
Bu işaretler gece körlüğünün varlığını düşündürür, ama nedenini söylemez. Gece körlüğünün olası nedenleri gece körlüğü nedir sayfamızda tablo halinde özetlenmiştir.
Tavuk karası testi ile gece körlüğü testi aynı şey mi?
Büyük ölçüde aynı testlerden oluşurlar, ama amaçları biraz farklıdır. Gece körlüğü testi, karanlıkta görme zorluğunun nedenini bulmaya yöneliktir; A vitamini eksikliği, katarakt veya kırma kusuru gibi nedenler de araştırılır. Tavuk karası testi ise kalıtsal bir retina hastalığı düşünüldüğünde, tanıyı kesinleştirmek, hastalığın evresini ölçmek ve genetik tipini belirlemek için yapılır. Bu nedenle tavuk karası değerlendirmesinde ERG hemen her zaman, genetik test ise çoğu zaman yer alırken, basit bir gece görme yakınmasında muayene ve kan testi yeterli olabilir.
Gece körlüğü testi nasıl yapılır?
Gece körlüğü değerlendirmesi, basit muayeneden özel elektrofizyolojik testlere doğru ilerleyen bir süreçtir. Her hastaya bütün testler gerekmez; hekim, muayene bulgularına göre hangi testlerin yapılacağına karar verir.
- Öykü: Yakınmanın başlangıç yaşı, ilerleme hızı, aile öyküsü, akraba evliliği, kullanılan ilaçlar ve bağırsak-karaciğer hastalıkları sorgulanır.
- Görme keskinliği ve kırma kusuru ölçümü: Gözlük numarası kontrol edilir; yüksek miyopi gece görmesini etkileyebilir.
- Göz muayenesi: Biyomikroskopla katarakt araştırılır, göz bebeği damla ile büyütülerek retina incelenir.
- Görüntüleme testleri: OKT ve fundus otofloresans ile retinanın yapısı değerlendirilir.
- İşlev testleri: ERG, karanlık adaptometri ve görme alanı testiyle retinanın ne kadar çalıştığı ölçülür.
- Kan ve genetik testler: Gerekirse kanda A vitamini düzeyine bakılır; kalıtsal bir hastalık düşünülüyorsa genetik test planlanır.
Gece körlüğü ve tavuk karası tanısında kullanılan testler
Aşağıdaki tablo, kesin tanıda kullanılan başlıca testleri, ne ölçtüklerini, yaklaşık sürelerini ve hazırlığı özetler. Süreler merkeze ve kullanılan protokole göre değişebilir.
| Test | Ne ölçer? | Yaklaşık süre | Hazırlık |
|---|---|---|---|
| Tam alan elektroretinografi (ERG) | Retinanın tamamındaki çubuk ve koni hücrelerinin ışığa elektriksel cevabı | Yaklaşık 1 saat (en az 20 dakikalık karanlıkta bekleme dahil) | Göz bebeği büyütülür; göze temas eden elektrot kullanılacaksa uyuşturucu damla damlatılır |
| Multifokal ERG (mfERG) | Retinanın merkezindeki küçük bölgelerin ayrı ayrı elektriksel cevabı | 20–40 dakika | Göz bebeği büyütülür; hastanın bir noktaya bakması gerekir |
| Karanlık adaptometri | Karanlığa uyumun hızı ve görülebilen en sönük ışık | 20 dakika ile 1 saat arası | Öncesinde parlak ışıktan kaçınılır |
| Tam alan uyarı eşiği (FST) | ERG düz çıktığında bile kalan ışık duyarlılığı | 15–30 dakika | Karanlıkta bekleme gerekir |
| Görme alanı testi | Çevresel ve merkezi görmenin genişliği, kör alanlar | Göz başına 5–15 dakika | Gözlük numarası cihaza girilir |
| Optik koherens tomografi (OKT) | Retina katmanlarının kalınlığı, ışık algılayıcı hücre tabakası, ödem | Birkaç dakika | Genellikle göz bebeği büyütülür |
| Fundus otofloresans (FAF) | Retina pigment epitelindeki atık birikimi ve hücre kaybı | Birkaç dakika | Çoğu zaman göz bebeği büyütülür |
| Genetik test | Hastalığa yol açan gen değişikliği | Örnek alımı birkaç dakika; sonuç birkaç hafta ile birkaç ay | Kan veya tükürük örneği; öncesinde genetik danışmanlık |
| Kanda A vitamini düzeyi | Vücuttaki A vitamini miktarı | Kan alımı birkaç dakika | Hekimin önerisine göre aç karnına |
ERG neden tanıda belirleyicidir?
Elektroretinografi (ERG), retinanın ışığa verdiği elektriksel cevabı ölçen testtir ve gece körlüğünün retinadan kaynaklanıp kaynaklanmadığını gösteren en değerli testtir. Uluslararası Klinik Görme Elektrofizyolojisi Derneği (ISCEV), testin dünyanın her yerinde karşılaştırılabilir olması için standart bir protokol yayımlar. Bu protokole göre hasta önce en az 20 dakika karanlıkta bekletilir ve çubuk hücrelerinin cevabı ölçülür. Ardından aydınlıkta koni hücrelerinin cevabı kaydedilir.
Test sırasında göze uyuşturucu damla damlatılır ve gözün ön yüzeyine ince bir elektrot ya da kontakt lens benzeri bir algılayıcı yerleştirilir; bazı merkezlerde alt göz kapağının hemen altındaki deriye yapıştırılan elektrotlar kullanılır. Hasta, ekrandaki ışık çakmalarına bakar. Test ağrı vermez ama gözde hafif yabancı cisim hissi olabilir.
Prof. Dr. Ayşe Öner'in uzmanlık tezi pattern elektroretinografi üzerinedir ve kendisi Türk Oftalmoloji Derneği Elektrodiagnostik biriminin üyesidir. Kök hücre çalışmalarında da tedavinin etkisini izlemek için multifokal ERG ve FST ölçümleri kullanılmıştır. Örneğin 2025'te yayımlanan uzun dönem çalışmada 27 hastada FST testiyle ışık duyarlılığı izlenmiştir. ERG'nin türleri ve yapılışı ERG testi sayfamızda ayrıntılı olarak anlatılmıştır.
Pattern ERG ve VEP ne zaman gerekir?
Görme kaybının retinanın merkezinden mi, yoksa göz sinirinden mi kaynaklandığı her zaman muayeneyle ayırt edilemez. Bu durumda iki ek test yardımcı olur. Pattern ERG, ekranda yer değiştiren damalı bir desene bakarken retinanın merkezinden gelen cevabı ölçer. Görsel uyarılmış potansiyel (VEP) ise aynı uyarıya beyindeki görme merkezinin verdiği cevabı, saçlı deriye yerleştirilen elektrotlarla kaydeder. İki test birlikte değerlendirildiğinde sorunun retinada mı, sinir yollarında mı olduğu netleşebilir. VEP hakkında ayrıntılı bilgi VEP testi sayfamızda yer alır.
OKT ve fundus otofloresans neden çekilir?
OKT ve fundus otofloresans, retinanın yapısını gösteren, hızlı ve göze temas etmeyen görüntüleme testleridir. OKT, retinanın katmanlarını mikron düzeyinde kesitler halinde gösterir. Tavuk karasında ışık algılayıcı hücrelerin bulunduğu tabakanın (elipsoid zon) merkezden ne kadar uzağa kadar korunduğu ölçülebilir. Bu ölçüm, hastalığın ilerlemesini izlemek ve klinik çalışmalara uygunluğu değerlendirmek için sık kullanılır. OKT aynı zamanda tedavi edilebilir bir sorun olan kistoid makula ödemini (merkezde sıvı birikimi) kolayca gösterir.
Fundus otofloresans, retina pigment epitelindeki doğal atık maddelerin verdiği ışımayı görüntüler. Tavuk karasında makulanın çevresinde parlak bir halka, Stargardt hastalığında ise sarımsı lekeler tipik bulgulardır.
Görme alanı testi ne gösterir?
Görme alanı testi, tavuk karasında görmenin kenarlardan ne kadar daraldığını gösterir. Hasta bir cihazın içindeki noktaya bakarken çevrede beliren ışıkları gördüğünde düğmeye basar. Sonuçta her gözün görme haritası çıkar.
Tavuk karasında tipik olarak orta-çevre bölgede halka biçiminde kör alanlar görülür. Hastalık ilerledikçe bu halka genişler ve görme alanı merkezdeki küçük bir adaya iner. Görme alanı testi, hastalığın ilerleme hızını izlemek ve ehliyet veya engelli raporu gibi resmi değerlendirmeler için de kullanılır. Testin türleri ve sonuçların okunması görme alanı testi sayfamızda yer alır.
Genetik test ne zaman yapılır?
Genetik test, muayene ve diğer testler kalıtsal bir retina hastalığını düşündürdüğünde yapılır. Kan veya tükürük örneğinden, retina hastalıklarıyla ilişkili yüzlerce gen aynı anda incelenebilir.
Genetik testin sağladığı bilgiler şunlardır:
- Tanının kesinleşmesi ve hastalığın alt tipinin belirlenmesi
- Gen tedavisi veya klinik çalışmalara uygunluğun değerlendirilmesi
- Kalıtım şeklinin ve kardeşler, çocuklar için riskin netleşmesi
- Bazı metabolik ve tedavi edilebilir formların ayırt edilmesi
Genetik test, hastaların bir kısmında sorumlu değişikliği bulamaz. Bu sonuç hastalığın olmadığını göstermez; bazı genler henüz tanımlanmamıştır veya kullanılan test yöntemiyle saptanamaz. Sonuçların genetik danışmanlıkla birlikte yorumlanması gerekir. Kalıtsal retina hastalıklarının genel tablosu kalıtsal retina hastalıkları sayfamızda özetlenmiştir.
Çocuklarda gece körlüğü testi nasıl yapılır?
Çocuklarda testler yaşa ve iş birliğine göre uyarlanır. Küçük çocuklar karanlıkta uzun süre beklemekte ve ekrana bakmakta zorlanabilir. Bu nedenle ERG için deri üzerine yapıştırılan elektrotlar kullanılabilir. Bazı durumlarda test, hafif uyutma (sedasyon) veya başka bir işlem için yapılan genel anestezi sırasında gerçekleştirilir.
Görme alanı testi genellikle okul çağından sonra güvenilir sonuç verir. OKT ve fundus otofloresans ise hızlı oldukları için çoğu çocukta yapılabilir. Çocuklarda gece körlüğüne miyopi, gözlerde titreme (nistagmus) veya şaşılık eşlik ediyorsa konjenital durağan gece körlüğü de düşünülür ve ERG bu ayrımda belirleyicidir. Ailenin gözlemleri (karanlıkta oynamak istememe, akşamları sık düşme) tanıya önemli katkı sağlar.
Test sonuçları nasıl yorumlanır?
Test sonuçları tek başına değil, birlikte yorumlanır. Bazı tipik örüntüler şunlardır:
- Tavuk karası (retinitis pigmentosa): ERG'de önce çubuk hücrelerinin, sonra koni hücrelerinin cevabı azalır; ileri evrede ERG düz çıkabilir. Görme alanında halka biçiminde kör alanlar, OKT'de retinanın çevresinde ışık algılayıcı hücre tabakasının incelmesi görülür.
- Konjenital durağan gece körlüğü: ERG'de bu hastalığa özgü, "negatif" adı verilen bir dalga paterni görülür; retina görüntüsü çoğu zaman normaldir.
- A vitamini eksikliği: Çubuk hücrelerinin ERG cevabı azalır ve kanda A vitamini düşüktür. Tedaviyle ERG bulguları düzelebilir.
- Stargardt hastalığı: Tam alan ERG çoğu zaman normal veya hafif etkilenmişken multifokal ERG'de merkezde belirgin azalma görülür. Fundus otofloresansta tipik lekeler dikkat çeker. Ayrıntılar Stargardt hastalığı sayfamızda yer alır.
Tanı konduktan sonra testler, hastalığın ilerleme hızını izlemek için genellikle yılda bir veya hekimin önerdiği aralıklarla tekrarlanır. Tavuk karasının genel seyri ve tedavi seçenekleri tavuk karası (retinitis pigmentosa) sayfamızda anlatılmıştır.
Testler tedavi kararında nasıl kullanılır?
Testler yalnızca tanı için değil, tedavi seçeneklerini belirlemek için de gereklidir. Gen tedavisi için genetik testle doğrulanmış bir gen değişikliği ve OKT'de yeterli canlı retina hücresi aranır. Klinik çalışmalar da çoğu zaman belirli bir görme keskinliği, görme alanı veya ERG düzeyi şartı koyar.
Prof. Dr. Ayşe Öner'in kamuya açık açıklamalarına göre, kök hücre uygulaması düşünülen hastalarda da ön tetkikler görme alanı, OKT ve elektrofizyolojik testlerden oluşur. Uygun bulunan hastalar için Sağlık Bakanlığı Kök Hücre Danışma Kurulu'na başvurulur. Hangi kriterlerin arandığı kök hücre tedavisine kimler uygun sayfamızda anlatılmıştır. Başlangıçta yapılan testler, tedavi sonrasında değişimin karşılaştırılabilmesi için de temel oluşturur.
Testten önce nasıl hazırlanmalısınız?
Gece körlüğü testlerine hazırlık basittir, ama birkaç noktaya dikkat etmek testin güvenilirliğini artırır:
- Göz bebeği büyütüleceği için muayene sonrası birkaç saat araç kullanmamanız gerekir; bir refakatçiyle gelin.
- Yanınızda güneş gözlüğü bulundurun; damla sonrası ışık hassasiyeti olur.
- Kontakt lens kullanıyorsanız gözlüğünüzle gelin.
- Kullandığınız ilaçların ve takviyelerin listesini getirin.
- Varsa önceki göz raporlarını, görme alanı ve ERG sonuçlarını ve genetik test raporlarını getirin.
- Ailede görme sorunu olan kişileri ve akraba evliliğini not edin.
- Test günü öncesinde uykusuz kalmamaya çalışın; görme alanı testi dikkat gerektirir.
Ani görme kaybı, gözün önüne perde inmesi, ışık çakmalarında veya uçuşan cisimlerde ani artış test randevusunu beklemeyi gerektirmeyen acil durumlardır. Bu durumda aynı gün göz acil servisine başvurun ya da 112'yi arayın.
Durumunuzun değerlendirilmesi için muayene randevusu oluşturabilirsiniz.
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
- Robson AG, Frishman LJ, Grigg J, et al. ISCEV Standard for full-field clinical electroretinography (2022 update). Doc Ophthalmol. 2022;144(3):165-177.
- Hartong DT, Berson EL, Dryja TP. Retinitis pigmentosa. Lancet. 2006;368(9549):1795-1809.
- Zeitz C, Robson AG, Audo I. Congenital stationary night blindness: an analysis and update of genotype-phenotype correlations and pathogenic mechanisms. Prog Retin Eye Res. 2015;45:58-110.
- Tanna P, Strauss RW, Fujinami K, Michaelides M. Stargardt disease: clinical features, molecular genetics, animal models and therapeutic options. Br J Ophthalmol. 2017;101(1):25-30.
- Sinim Kahraman N, Oner A. Umbilical cord derived mesenchymal stem cell implantation in retinitis pigmentosa: a 6-month follow-up results of a phase 3 trial. Int J Ophthalmol. 2020;13(9):1423-1429. doi:10.18240/ijo.2020.09.14
- Oner A, Kahraman NS, Ünal A. Evaluating the long-term efficacy of umbilical cord-derived mesenchymal stem cell therapy in retinitis pigmentosa: findings from a 1-to-4-year follow-up. Stem Cells Transl Med. 2025;14(8). doi:10.1093/stcltm/szaf034
Sıkça sorulan sorular
Gece körlüğü testi ağrı yapar mı?
Gece körlüğü testleri genellikle ağrı vermez. ERG sırasında göze uyuşturucu damla damlatılır ve gözün ön yüzeyine ince bir elektrot yerleştirilir; hafif yabancı cisim hissi ve test sonrası kısa süreli batma olabilir. Göz bebeğini büyüten damlalar birkaç saat bulanık görme ve ışığa hassasiyet yapar. Diğer testler göze temas etmez.
Tavuk karası kan tahliliyle anlaşılır mı?
Rutin kan tahlili tavuk karasını göstermez. Kanda A vitamini düzeyine bakmak, A vitamini eksikliğine bağlı gece körlüğünü ayırt etmede yararlıdır. Tavuk karasında genin belirlenmesi için ise kan veya tükürük örneğinden genetik test yapılır. Tanı, genetik testle birlikte ERG, görme alanı ve OKT bulgularının değerlendirilmesiyle konur.
ERG sonucu ne zaman çıkar?
ERG kaydı test sırasında alınır ve ön değerlendirme çoğu zaman aynı gün yapılabilir. Ancak dalgaların ayrıntılı ölçülmesi, yaşa göre normal değerlerle karşılaştırılması ve diğer testlerle birlikte yorumlanması zaman alabilir. Bu nedenle bazı merkezlerde ayrıntılı rapor birkaç gün içinde verilir.
Online gece körlüğü testi kötü çıktı, ne yapmalıyım?
Önce paniğe kapılmayın; online testler ekran ve ortam ışığından çok etkilenir ve tanı koymaz. Ancak karanlıkta görme zorluğunu siz de fark ediyorsanız bir göz hekiminden randevu alın. Muayenede gözlük numaranız, katarakt ve retina durumunuz değerlendirilir; gerekirse ERG ve görme alanı testi planlanır.
Genetik test negatifse tavuk karası yok mu demektir?
Hayır. Genetik test, tavuk karası hastalarının bir kısmında sorumlu değişikliği bulamaz. Bunun nedeni bazı genlerin henüz tanımlanmamış olması veya değişikliğin kullanılan yöntemle saptanamamasıdır. Tanı, muayene ve ERG gibi testlerle konmuşsa geçerlidir. Yeni yöntemlerle birkaç yıl sonra testin yeniden değerlendirilmesi gündeme gelebilir.
Tavuk karası tanısından sonra testler ne sıklıkla yapılır?
Çoğu hastada görme alanı ve OKT yılda bir tekrarlanır; ERG ise daha seyrek, hekimin gerekli gördüğü durumlarda yapılır. Görmede beklenmedik bir azalma olursa, katarakt veya makula ödemi gibi tedavi edilebilir sorunları araştırmak için kontrol öne alınır. Kök hücre veya başka bir tedavi sonrası takip aralıkları tedavi protokolüne göre belirlenir.
Bütün testler aynı gün yapılabilir mi?
Çoğu zaman muayene, OKT, fundus otofloresans ve görme alanı testi aynı gün yapılabilir. ERG ve karanlık adaptometri karanlıkta bekleme gerektirdiği için daha uzun sürer ve bazı merkezlerde ayrı bir randevuya bırakılır. Toplam süre birkaç saati bulabileceği için test gününü buna göre planlamanız ve yanınıza su ile hafif bir atıştırmalık almanız önerilir.
Gözüme damla damlatıldıktan sonra araba kullanabilir miyim?
Göz bebeğini büyüten damlalar birkaç saat boyunca yakını görmede bulanıklık ve ışıkta kamaşma yapar. Bu süre kişiden kişiye değişir, açık renkli gözlerde daha uzun sürebilir. Güvenliğiniz için muayene günü araç kullanmamanız, toplu taşıma kullanmanız veya bir refakatçiyle gelmeniz önerilir.
Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurunuz.



