
Bu sayfada
Kısa cevap: Göz kök hücre tedavisi, retina veya görme sinirinde hücre kaybıyla ilerleyen hastalıklarda, hâlâ yaşayan hücreleri desteklemek amacıyla göze laboratuvarda çoğaltılmış kök hücrelerin uygulanmasıdır. Türkiye'de rutin bir tedavi değildir; Sağlık Bakanlığı onayıyla, uygun bulunan hastalara yapılır. Temel amaç hastalığın ilerlemesini yavaşlatmak veya durdurmaktır.
Gözde kök hücre tedavisi nedir?
Gözde kök hücre tedavisi, ışığı algılayan retina hücrelerini veya görme sinirini korumaya yönelik, hücre temelli bir tedavi yaklaşımıdır. Kök hücre, kendini çoğaltabilen ve belirli koşullarda farklı hücre türlerine dönüşebilen hücredir. Bu hücreler ayrıca çevrelerine onarımı destekleyen çeşitli maddeler salgılar.
Retina, gözün arka duvarını döşeyen ve fotoğraf makinesindeki filme benzeyen ince bir tabakadır. Retinadaki ışığa duyarlı hücreler (fotoreseptörler) ve görme siniri, yetişkin insanda kendini yenileyemez. Bu nedenle tavuk karası, Stargardt hastalığı veya optik atrofi gibi hastalıklarda kaybedilen hücre geri gelmez. Kök hücre çalışmalarının çıkış noktası, kalan hücreleri daha uzun süre işlevde tutmanın bir yolunu bulmaktır.
Gözde kök hücre tedavisi bir damla, hap veya serum şeklinde uygulanmaz. Hücreler ameliyathane koşullarında, cerrahi bir işlemle gözün belirli bir katmanına verilir. Uygulama öncesinde hastanın gözü ayrıntılı tetkiklerle değerlendirilir ve uygulamadan sonra yıllar süren düzenli kontroller yapılır. Bu nedenle kök hücre tedavisi tek seferlik bir işlemden çok, uzun soluklu bir takip sürecinin parçası olarak düşünülmelidir.
Prof. Dr. Ayşe Öner 2013'ten bu yana göz hastalıklarında kök hücre uygulamaları üzerine çalışmaktadır. Ekibiyle birlikte yürüttüğü çalışmalar 2016'dan itibaren uluslararası hakemli dergilerde yayımlanmıştır. Ocak 2026'da Erciyes Üniversitesi Genom ve Kök Hücre Merkezi'nde (GENKÖK) Kök Hücre Bilimleri doktora programını tamamlayarak PhD unvanı almıştır.
Gözde kök hücre tedavisi hangi hastalıklarda çalışılıyor?
Kök hücre çalışmaları, retina hücrelerinin veya görme sinirinin yavaş yavaş kaybedildiği, ilerleyici (dejeneratif) hastalıklarda yoğunlaşır. Ani gelişen bir damar tıkanıklığı ya da retina dekolmanı gibi acil durumlar bu kapsamda değildir.
| HastalıkEtkilenen dokuProf. Dr. Ayşe Öner ve ekibinin yayımlanmış çalışması | ||
| Retinitis pigmentosa (tavuk karası) | Çevresel retina, önce çubuk hücreleri | 2016 faz 1, 2020 faz 3, 2025 uzun dönem (1–4 yıl) |
| Stargardt hastalığı | Makula (sarı nokta bölgesi) | 2018 faz 2, 2021 bir yıllık sonuçlar |
| Kuru tip yaşa bağlı makula dejenerasyonu | Makula | 2018 faz 2, 2021 bir yıllık sonuçlar |
| Optik atrofi | Görme siniri lifleri | 2019 faz 1/2, 2021 (göbek kordonu hücresi, 12 ay) |
Tavuk karası (retinitis pigmentosa), çoğunlukla gece görme güçlüğü ve daralan görme alanıyla başlayan kalıtsal bir retina hastalığıdır. Hastalığın belirtileri ve seyri tavuk karası (retinitis pigmentosa) sayfasında anlatılmaktadır.
Stargardt hastalığı, genellikle çocukluk veya gençlik çağında merkezi görmeyi etkileyen kalıtsal bir makula hastalığıdır. Ayrıntılar için Stargardt hastalığı sayfasına bakabilirsiniz.
Yaşa bağlı makula dejenerasyonu (sarı nokta hastalığı) kuru ve yaş tip olarak ikiye ayrılır. Kök hücre çalışmaları kuru tipte yürütülür; yaş tipte göz içi iğne tedavisi standart yaklaşımdır ve kök hücre bunun yerini almaz. Hastalığın türleri sarı nokta hastalığı sayfasında yer alır.
Optik atrofi, görme sinirindeki liflerin kaybıdır ve farklı nedenlerle gelişebilir. Görme sinirini etkileyen hastalıklar optik nöropatiler sayfasında ayrıca ele alınmıştır.
Gözde hangi kök hücre türleri kullanılır?
Gözle ilgili araştırmalarda üç ana kök hücre grubu kullanılır: embriyonik kök hücreler, uyarılmış pluripotent kök hücreler ve mezenkimal kök hücreler. Prof. Dr. Ayşe Öner ve ekibinin 2020'den bu yana yayımlanan tavuk karası ve optik atrofi çalışmalarında kullanılan hücre, göbek kordonu (umbilikal kord) kaynaklı mezenkimal kök hücredir.
| Hücre türüKaynağıGözdeki kullanım amacıKlinik durumu | |||
| Embriyonik kök hücre (ESC) | Erken evre embriyo | Retina pigment epiteli gibi yeni hücre üretmek | Erken faz klinik araştırmalar |
| Uyarılmış pluripotent kök hücre (iPSC) | Hastanın deri veya kan hücrelerinin yeniden programlanması | Hastaya özgü yeni retina hücresi üretmek | Erken faz klinik araştırmalar |
| Mezenkimal kök hücre (MSC) | Yağ dokusu, kemik iliği, göbek kordonu | Kalan hücreleri desteklemek (parakrin etki) | Faz 1–3 klinik çalışmalar, hasta bazında onaylı uygulamalar |
Embriyonik ve iPS hücreleriyle yapılan araştırmalarda amaç, laboratuvarda retina pigment epiteli (fotoreseptörleri besleyen hücre tabakası) gibi yeni hücreler üretip bunları ameliyatla retinanın altına yerleştirmektir. Bu yaklaşım teknik olarak zordur, çoğu zaman bağışıklık sistemini baskılayan ilaçlar gerektirir ve az sayıda hastayla yürütülen erken faz çalışmaların ötesine henüz geçmemiştir. Mezenkimal kök hücreler ise yeni retina hücresine dönüşmek yerine destek amacıyla kullanıldığı için klinik çalışmalarda daha geniş hasta gruplarında denenmiştir.
Prof. Dr. Ayşe Öner ve ekibinin 2016–2021 arasında yayımlanan bazı çalışmalarında, tek bir vericinin yağ dokusundan elde edilen mezenkimal kök hücreler kullanılmıştır. 2020'den itibaren yayımlanan tavuk karası ve optik atrofi çalışmalarında ise göbek kordonu kaynaklı hücreler kullanılmıştır. Hocanın açıklamalarına göre bu hücrelerde doku uyumu aranmaz. Makalelerde tarif edilen suprakoroidal teknikte, hücrelerle birlikte hastanın kendi göz çukuru (orbita) yağından alınan küçük bir doku parçası da uygulama alanına yerleştirilmiştir.
Kök hücre gözde nasıl etki eder?
Mezenkimal kök hücrelerin gözde ölen hücrenin yerine geçmediği, çevrelerine salgıladıkları maddelerle hâlâ yaşayan hücreleri desteklediği düşünülmektedir. Bu mekanizma insanlarda doğrudan gösterilmiş değildir; laboratuvar ve hayvan çalışmalarına dayanır. Bu etkiye parakrin (komşu hücrelere salgı yoluyla) ve nörotrofik (sinir hücresini besleyen) etki denir.
Prof. Dr. Ayşe Öner'in 2018'de Turkish Journal of Ophthalmology'de yayımlanan derlemesinde, retina hastalıklarında kök hücrelerin olası etki yolları şöyle özetlenir:
- Trofik destek: Sinir hücrelerinin yaşamasını sağlayan büyüme faktörlerinin salgılanması.
- Antiapoptotik etki: Hasarlı hücrenin programlı hücre ölümüne (apoptoz) gitmesini yavaşlatma.
- İltihabı düzenleme: Retinadaki zararlı iltihabi süreçlerin baskılanması.
- Hücre yerine koyma: Teorik olarak ölen hücrenin yerine yenisinin konması. Bu amaç daha çok embriyonik ve iPS hücreleriyle yapılan araştırmalarda hedeflenir; mezenkimal hücre uygulamalarının temel mekanizması değildir.
Bu mekanizmanın hasta açısından önemli bir sonucu vardır. Destek alacak canlı hücre kalmamışsa kök hücrenin etki edeceği bir hedef de kalmaz. Bu nedenle hiç görmeyen gözlerde kök hücre tedavisinden fayda beklenmez.
Türkiye'de göz kök hücre çalışmaları nasıl başladı?
Türkiye'de gözde kök hücre uygulamalarına yönelik ilk klinik çalışmalar üniversite hastanelerinde başlamıştır. Hacettepe Üniversitesi'nde Prof. Dr. Güngör Sobacı'nın çalışmasının ardından, 2015'te Erciyes Üniversitesi'nde tavuk karası hastalarına yönelik kök hücre çalışması başlatılmıştır.
Önce az sayıda ileri evre hastada güvenliği değerlendiren faz 1 çalışması yapılmış, ardından uygulama yolu ve hücre kaynağı değiştirilerek daha geniş hasta gruplarına geçilmiştir. Sonuçlar uluslararası hakemli dergilerde yayımlanmıştır. Bu çalışmaların hiçbirinde tedavi almayan bir kontrol grubu yoktur. Bu nedenle bulgular, etkinliği kesin olarak gösteren kanıt değil, kontrollü çalışmalarla sınanması gereken ön veriler olarak değerlendirilir.
Kök hücre göze hangi yollarla uygulanır?
Kök hücreler göze üç ana yoldan verilebilir: retinanın altına (subretinal), göz içindeki jel kıvamlı sıvıya (intravitreal) veya göz duvarındaki koroid tabakası ile sklera arasındaki aralığa (suprakoroidal). Her yolun farklı bir risk ve fayda dengesi vardır.
Prof. Dr. Ayşe Öner'in 2016'daki faz 1 çalışmasında hücreler vitrektomi ameliyatıyla retina altına verilmiştir. Sonraki çalışmalarda suprakoroidal yol kullanılmıştır. Hoca bu yolu, daha güvenli olduğu ve ileride başka tedavilerin uygulanmasına engel olmadığı için tercih ettiğini belirtmektedir.
Türkiye'de göz kök hücre tedavisi hangi onayla yapılır?
Türkiye'de gözde kök hücre uygulaması serbestçe yapılabilen, rutin bir tedavi değildir. Prof. Dr. Ayşe Öner'in kamuya açık açıklamalarına göre, ön tetkiklerle uygun bulunan her hasta için Sağlık Bakanlığı'nın ilgili kurul ve kurumlarından ayrıca izin alınır; ameliyat ancak bu izinden sonra planlanır.
Doku ve hücre kaynaklı ürünlerin üretimi ve uygulandığı merkezler, 4 Eylül 2025'te Resmî Gazete'de yayımlanan "İnsan Doku ve Hücrelerinden Elde Edilen Ürünler ve Bu Ürünler ile İlgili Merkezler Hakkında Yönetmelik" ile yeniden düzenlenmiştir. Bu çerçevede hücrelerin yetkili laboratuvarlarda üretilmesi ve yetkilendirilmiş merkezlerde uygulanması esastır.
Onaylı bir uygulamada hasta, yöntemin araştırma niteliği, beklenen fayda ve olası riskler konusunda yazılı olarak bilgilendirilir. Hasta bu bilgilendirmeyi okuyup onam formunu imzaladıktan sonra süreç ilerler.
Onaysız kök hücre uygulamalarının riskleri nelerdir?
Onaysız merkezlerde yapılan kök hücre uygulamaları, kalıcı görme kaybına yol açabilecek ciddi riskler taşır. Bu risk yalnızca teorik değildir; tıp literatüründe belgelenmiş örnekleri vardır.
Kuriyan ve arkadaşlarının 2017'de New England Journal of Medicine'de yayımladığı makalede, ABD'de ücretli bir klinikte onaylı klinik araştırma dışında göz içine (intravitreal) yağ dokusu kaynaklı hücre enjeksiyonu yapılan 3 sarı nokta hastası anlatılır. Bu hastalarda enjeksiyon sonrasında retina dekolmanı ve kanama gelişmiş, ağır görme kaybı bildirilmiştir.
Bir merkezin uygulamasını değerlendirirken şu soruları sormanız yararlı olur:
- Uygulama için Sağlık Bakanlığı onayı var mı, bu onay size yazılı olarak gösteriliyor mu?
- Uygulamadan önce görme alanı, OKT ve elektrofizyolojik testlerle ayrıntılı muayene yapılıyor mu?
- Kullanılan hücrenin kaynağı, sayısı ve hangi laboratuvarda üretildiği açıklanıyor mu?
- Size "görmeniz kesin artacak" gibi bir sonuç vaadi veriliyor mu? Böyle bir vaat bilimsel değildir.
- Yöntemin araştırma niteliği, olası riskleri ve beklenmeyen sonuçlar yazılı olarak anlatılıyor mu?
Göz kök hücre tedavisi süreci nasıl işler?
Süreç ilk muayene ve ön tetkiklerle başlar, Bakanlık onayının ardından ameliyatla devam eder ve yıllar süren düzenli kontrollerle sürer. Prof. Dr. Ayşe Öner'in açıklamalarına göre ameliyat hastanın tercihine göre genel veya lokal anesteziyle yapılabilir; tek göze ya da aynı seansta iki göze uygulanabilir.
Göz kök hücre tedavisi süreci: 5 adım
Ameliyattan sonra bir ay süreyle göz damlası kullanılır. Kontroller birinci gün ile birinci, üçüncü ve altıncı aylarda yapılır; sonrasında altı ayda bir görme alanı ve OKT ile izlem sürer. Ameliyat sonrasında artan ağrı, belirgin kızarıklık, görmede ani azalma veya görüşe perde inmesi fark ederseniz aynı gün göz acile başvurun ya da 112'yi arayın.
Kimler kök hücre tedavisine aday olabilir?
Kök hücre tedavisine aday olabilmek için gözün yapısal bütünlüğünün korunmuş ve gözde bir miktar görmenin kalmış olması gerekir. Prof. Dr. Ayşe Öner'in açıklamalarına göre gözünde şekil bozukluğu veya küçülme olan ve hiç görmeyen hastalarda kök hücrenin faydası olmamaktadır.
Adaylık kararı görme alanı testi, optik koherens tomografi (OKT, retinanın katmanlarını gösteren ışık temelli görüntüleme) ve elektrofizyolojik testlerle verilir. Tedavi ne kadar erken yapılırsa sonuçların o kadar iyi olması beklenir.
Göz kök hücre tedavisinin etkisi kalıcı mı?
Göz kök hücre tedavisinin etkisinin ömür boyu sürdüğünü gösteren bir veri yoktur; yayımlanmış en uzun takip 4 yıldır. Prof. Dr. Ayşe Öner ve ekibinin 2025'te yayımladığı, 429 hastanın 669 gözünü kapsayan tavuk karası çalışmasında görme keskinliği ve görme alanında ilk iki yılda anlamlı iyileşme bildirilmiştir. Ortalama görme keskinliği sonraki yıllarda geriye doğru eğilim göstermiş ve 4. yılda başlangıç düzeyine yaklaşmıştır.
Bu çalışmada 669 gözün tamamı 12 ay, 265 göz 2 yıl, 128 göz 3 yıl, 19 göz ise 4 yıl izlenmiştir. Çalışma geriye dönük (retrospektif) tasarımdadır ve kontrol grubu yoktur. Hocanın açıklamalarına göre ameliyat öncesinde görmesi daha iyi olan hastalarda kazanım daha fazladır; bu gözlem, makalelerde ayrıca test edilmiş bir bulgu değildir. Kalıtsal retina hastalıkları hayat boyu süren hastalıklar olduğu için, uygulama yapılmış olsa da düzenli göz muayenesinin sürmesi gerekir. Sonuçlar kişiden kişiye değişir; hocanın vurguladığı gibi uygulamanın esas amacı hastalığın ilerlemesini durdurmaktır.
Gözünüzün kök hücre tedavisine uygun olup olmadığı ancak ayrıntılı muayene ve tetkiklerle anlaşılabilir. Değerlendirme için muayene randevusu oluşturabilirsiniz.
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
- Öner A. Stem Cell Treatment in Retinal Diseases: Recent Developments. Turk J Ophthalmol. 2018;48(1):33-38. doi:10.4274/tjo.89972
- Oner A, Gonen ZB, Sinim N, Cetin M, Ozkul Y. Subretinal adipose tissue-derived mesenchymal stem cell implantation in advanced stage retinitis pigmentosa: a phase I clinical safety study. Stem Cell Res Ther. 2016;7:178. doi:10.1186/s13287-016-0432-y
- Sinim Kahraman N, Oner A. Umbilical cord derived mesenchymal stem cell implantation in retinitis pigmentosa: a 6-month follow-up results of a phase 3 trial. Int J Ophthalmol. 2020;13(9):1423-1429. doi:10.18240/ijo.2020.09.14
- Kahraman NS, Öner A. Umbilical cord-derived mesenchymal stem cell implantation in patients with optic atrophy. Eur J Ophthalmol. 2021;31(6):3463-3470. doi:10.1177/1120672120977824
- Oner A, Kahraman NS, Ünal A. Evaluating the long-term efficacy of umbilical cord-derived mesenchymal stem cell therapy in retinitis pigmentosa: findings from a 1-to-4-year follow-up. Stem Cells Transl Med. 2025;14(8). doi:10.1093/stcltm/szaf034
- Kuriyan AE, Albini TA, Townsend JH, et al. Vision loss after intravitreal injection of autologous "stem cells" for AMD. N Engl J Med. 2017;376(11):1047-1053. PMID: 28296617
- İnsan Doku ve Hücrelerinden Elde Edilen Ürünler ve Bu Ürünler ile İlgili Merkezler Hakkında Yönetmelik. Resmî Gazete, 4 Eylül 2025, Sayı 33007.
Sıkça sorulan sorular
Göz kök hücre tedavisi hangi hastanelerde yapılıyor?
Bu sayfa merkez listesi vermez. Türkiye'de göz kök hücre uygulaması, Sağlık Bakanlığı'nın yetkilendirdiği merkezlerde ve hasta bazında alınan izinle yapılabilir; belirleyici olan şehir değil, merkezin yetkisi ve hasta için alınan izindir. Bir merkezde bu iznin yazılı olarak gösterilip gösterilmediğini ve ön tetkiklerin eksiksiz yapılıp yapılmadığını sormanız önerilir.
Kök hücre tedavisi gözü tümüyle iyileştirir mi?
Hayır, mevcut kök hücre uygulamaları kalıtsal veya ilerleyici bir retina hastalığını ortadan kaldırmaz. Amaç, kalan hücreleri destekleyerek hastalığın ilerlemesini yavaşlatmak veya durdurmaktır. Yayımlanmış çalışmalarda bazı ölçümlerde ortalama olarak anlamlı iyileşme bildirilmiştir; ancak kazanım herkeste görülmez ve miktarı kişiden kişiye değişir.
Gözde kullanılan kök hücreler nereden elde ediliyor?
Prof. Dr. Ayşe Öner ve ekibinin 2020'den bu yana yayımlanan çalışmalarında, bağışlanan göbek kordonu dokusundan elde edilen mezenkimal kök hücreler kullanılmıştır. Bu hücreler yetkili laboratuvarlarda çoğaltılır ve kalite kontrolünden geçirilir. Hocanın açıklamalarına göre bu hücrelerde doku uyumu aranmaz. Yayımlanmış teknikte hücrelerle birlikte hastanın kendi göz çukuru yağından küçük bir doku parçası da kullanılmıştır.
Kök hücre tedavisi ile gen tedavisi arasındaki fark nedir?
Gen tedavisi, belirli bir hatalı genin yerine sağlam kopyasını hücreye taşımayı hedefler ve yalnızca o gende değişikliği olan hastalara uygundur. Kök hücre tedavisi ise hastalığa yol açan genden bağımsız olarak hücreleri destekleme amacı taşır. Bu nedenle gen tedavisinde genetik testle doğru gen bulunmuş olmalıdır; kök hücrede ise belirleyici olan kalan retina dokusudur.
Yaş tip sarı nokta hastalığında kök hücre uygulanır mı?
Yaş tip sarı nokta hastalığında standart tedavi, anormal damar gelişimini baskılayan göz içi iğne (anti-VEGF) tedavisidir ve bu tedavi geciktirilmemelidir. Kök hücre çalışmaları kuru tip sarı nokta ve Stargardt hastalığı gibi hücre kaybıyla seyreden tablolarda yürütülmüştür. Yaş tipte kök hücre, mevcut tedavinin yerine geçen bir seçenek değildir.
Kök hücreden sonra başka tedaviler yapılabilir mi?
Prof. Dr. Ayşe Öner, suprakoroidal yolu tercih etme nedenlerinden birinin ileride başka tedavilere engel olmaması olduğunu belirtmektedir. Bu yolda göz içindeki retina ve jel kıvamlı sıvı (vitreus) yapısına girilmez. Gelecekte gen tedavisi gibi yeni bir seçenek uygun hâle gelirse değerlendirme yeniden, hastanın o günkü durumuna göre yapılır.
Göz kök hücre tedavisinin ücreti neye göre belirlenir?
Ücreti belirleyen başlıca etkenler ön tetkiklerin kapsamı, tek veya iki göze uygulama yapılması, anestezi türü, hastanede yapılan işlemler ve uzun dönem kontrol muayeneleridir. Hücrelerin yetkili laboratuvarlarda üretilmesi ve kalite kontrolü de maliyete etki eder. Kişiye özel bilgi, muayene ve tetkikler tamamlandıktan sonra verilebilir.
Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurunuz.





