Mikroperimetri ile Görme Rehabilitasyonu (Biofeedback Training)

Görme duyumuz, bağımsız bir yaşam sürmemizin, sevdiklerimizin yüzündeki gülümsemeyi yakalamamızın ve dünyayla etkileşimde bulunmamızın en temel aracıdır. Ancak makula (sarı nokta) bölgesini etkileyen hastalıklar nedeniyle merkezi görme yetisini kaybeden bireyler için hayat, tam ortasında siyah bir lekenin (skotom) bulunduğu, okumanın, araç kullanmanın ve yüzleri tanımanın imkansız hale geldiği zorlu bir mücadeleye dönüşür.

Mikroperimetri ve Biofeedback (Biyolojik Geri Bildirim) Nedir?

Merkezi görmeden sorumlu olan makula dokusu (sarı nokta) hastalık veya travma nedeniyle öldüğünde, o bölgedeki hücreleri günümüz tıbbıyla tamamen canlandırmak her zaman mümkün olmayabilir. Hasta tam karşıya baktığında sadece karanlık veya puslu bir alan görür. Ancak makulanın hemen çevresinde, hala hayatta olan, sağlıklı ve ışığı mükemmel şekilde algılayabilen binlerce sağlam retina hücresi bulunmaktadır.

Mikroperimetri cihazı, gözün arka tabakasının milimetrik hassasiyette, yüksek çözünürlüklü bir topografik haritasını çıkaran ve hastanın tam olarak hangi hücresel bölgelerde görüp, hangi bölgelerde göremediğini hücresel düzeyde saptayan çok gelişmiş bir teknolojidir.

Biofeedback Training (Görme Rehabilitasyonu) ise, mikroperimetri ile tespit edilen bu sağlam hücre adacıklarını, beynin "yeni görme merkezi" olarak kullanması için eğitilmesi işlemidir. Tıp literatüründe bu yeni merkeze "Tercih Edilen Retina Odağı (PRL - Preferred Retinal Locus)" adı verilir. Normalde beynimiz doğuştan itibaren tam merkezle (fovea) bakmaya programlanmıştır. Biofeedback eğitimi ile beyne, hasarlı olan merkezi bırakıp, hemen yanındaki sağlam alanı "yeni merkez" olarak kullanması öğretilir.

Nöroplastisite : Beynin Yeniden Kablolanması

Bu tedavinin temelinde yatan en büyük güç, insan beyninin "Nöroplastisite" adı verilen kendini yeniden şekillendirme ve öğrenme kapasitesidir. Nasıl ki sağ elini kullanan bir kişi sağ eli kırıldığında sol elini kullanarak yazmayı öğrenebiliyorsa, beyin de gözdeki hasarlı merkezin görevini sağlam bir retina bölgesine devretmeyi öğrenebilir. Biofeedback eğitimi, gözdeki donanımsal (hücresel) hasarı iyileştirmekten ziyade, beyindeki yazılımı güncelleyerek hastanın var olan görme kapasitesini en üst düzeye (maksimum verime) çıkarmayı sağlayan bir nöro-bilişsel rehabilitasyon sürecidir.

Tedavi Hangi Göz Hastalıklarında Uygulanır?

Mikroperimetri ile Görme Rehabilitasyonu, gözün merkezinde kalıcı doku kaybı oluşan ve klasik tıbbi/cerrahi tedavilerle daha fazla görme artışı sağlanamayan hastalar için hayat kurtarıcı bir alternatiftir.

• Yaşa Bağlı Makula Dejenerasyonu (Sarı Nokta Hastalığı): Özellikle ileri evre kuru tipte veya tedavi görmüş ancak merkezde kalıcı yara (skar) oluşmuş yaş tip sarı nokta hastalarında.
• Makula Distrofileri (Stargardt ve Best Hastalığı vb.): Genç yaşta merkezi görmeyi yok eden genetik distrofilerde, çocukların ve gençlerin eğitim/okuma hayatlarını sürdürebilmeleri için.
• Makula Deliği ve Epiretinal Membran Sonrası: Cerrahi olarak başarılı geçmiş ancak hücre kaybı nedeniyle merkezi görmesi tam iyileşememiş vakalarda.
• Miyopik Makulopati: Yüksek miyopiye bağlı gelişen merkezi retina hasarlarında.
• Optik Nöropatiler ve Glokom: Görme alanında spesifik kör noktaları (skotom) olan hastaların sağlam alanları daha verimli kullanabilmeleri için.

Uygulama Süreci Nasıl İlerler? Ses ve Işıkla Eğitim

İstanbul Biofeedback tedavisi, herhangi bir damla, iğne, lazer yanığı veya cerrahi müdahale içermeyen, tamamen güvenli, ağrısız ve interaktif bir süreçtir. Hastanın cihaza aktif olarak katılımını gerektirir.

Adım Adım Rehabilitasyon Süreci:

1. Haritalama ve Yeni Merkezin (PRL) Bulunması: İlk aşamada hasta mikroperimetri cihazına bakar. Cihaz, retinanın ışığa olan duyarlılığını ölçerek hasarlı bölgeyi ve hemen çevresindeki en sağlıklı, en potansiyelli hücre adacığını (yeni merkezi) tespit eder.
2. Hedefin Belirlenmesi: Cihaz ekranında hastanın bakması gereken hedefler belirir. Hasta, eski alışkanlığıyla hasarlı merkezle bakmaya çalıştığında hedefi göremez.
3. Biofeedback (Sesli ve Görsel Geri Bildirim): Cihaz, hastanın göz hareketlerini saniyede yüzlerce kez takip eden bir "eye-tracker" (göz izleyici) teknolojisine sahiptir. Hasta, gözünü cihazın belirlediği o "sağlam retina adacığına" (yeni merkeze) kaydırdığında, cihazdan olumlu bir ses (bip sesi) veya görsel bir uyarı gelir.
4. Beynin Eğitilmesi (Şartlanma): Beyin, sesi duyduğu o spesifik göz pozisyonunu zamanla doğru bakış açısı olarak kodlamaya başlar. Seanslar ilerledikçe hasta, hedeflere bakmak için bilinçli bir çaba harcamadan, otomatik olarak sağlam retinasını kullanmaya alışır.
5. Seansların Planlanması: Eğitim genellikle haftada 2-3 gün olacak şekilde, hastanın durumuna göre toplam 10 ila 12 seanslık paket programlar halinde uygulanır. Her bir seans ortalama 15-20 dakika sürer.

Hastanın Hayatındaki Somut İyileşmeler

Bu rehabilitasyon programını tamamlayan hastaların hayatında ölçülebilir ve dramatik değişimler yaşanır. Hastalar;

• Okuma hızlarında ve okuduklarını anlama kapasitelerinde belirgin bir artış yaşarlar. Harfleri daha net ve bütüncül olarak bir araya getirebilirler.
• İnsanların yüzlerini, mimiklerini ve gözlerini eskisinden çok daha rahat seçebilirler.
• Merdiven inip çıkma, kendi başına alışveriş yapma ve sokakta yürüme gibi günlük aktivitelerde bağımsızlıklarını ve özgüvenlerini geri kazanırlar.
• Görme eylemi daha az yorucu hale gelir; gözdeki odaklanma çabasına bağlı gelişen baş ve göz ağrıları hafifler.