
Bu sayfada
Kısa cevap: Optik nörit, gözü beyne bağlayan optik sinirin iltihaplanmasıdır. Çoğunlukla genç erişkinlerde ve kadınlarda görülür; göz hareketiyle artan ağrı, günler içinde gelişen bulanık görme ve renklerin soluklaşmasıyla başlar. Multipl skleroz (MS) ile ilişkili olabilir. Yeni görme kaybında aynı gün göz muayenesi gerekir; görme çoğu hastada haftalar içinde toparlanır.
Acil uyarı: Ani görme kaybı, çift görme, şiddetli baş ağrısı veya 50 yaş üstünde çene ve şakak ağrısıyla gelen görme kaybı (dev hücreli arterit şüphesi) aynı gün değerlendirilmelidir. Bir göz acil servisine başvurun ya da 112'yi arayın. Hangi belirtilerin acil olduğunu ani görme kaybı sayfasında bulabilirsiniz.
Optik nörit nedir?
Optik nörit, optik sinirin (göz siniri) iltihabıdır. Çoğu durumda bağışıklık sistemi, sinir liflerini saran miyelin kılıfa saldırır. Miyelin hasar görünce görme sinyalleri beyne yavaş ve eksik ulaşır; sonuçta görme bulanıklaşır.
Tıpta en sık görülen türe "tipik" veya "demiyelinizan" optik nörit denir. Bu tür ya tek başına ortaya çıkar ya da MS'in ilk belirtisi olabilir. Daha az görülen "atipik" türler ise farklı bağışıklık hastalıklarına veya enfeksiyonlara bağlıdır ve daha hızlı tedavi gerektirebilir.
Optik nörit, optik sinir hastalıklarından yalnızca biridir. İskemi, glokom, bası ve kalıtsal nedenler gibi diğer türlere genel bir bakış için optik sinir hastalıkları sayfasına göz atabilirsiniz.
Optik nörit kimlerde görülür?
Tipik optik nörit en sık 20 ile 45 yaş arasındaki genç erişkinlerde görülür. Kadınlarda erkeklere göre belirgin olarak daha sıktır. Çocuklarda da görülebilir; çocuklarda sıklıkla bir viral enfeksiyonun ardından, iki gözde birden ve belirgin sinir başı şişmesiyle ortaya çıkar. 50 yaş üstünde yeni başlayan sinir kaynaklı görme kaybında ise önce iskemik nedenler araştırılır.
Optik nörit belirtileri nelerdir?
Optik nöritin en tipik belirtileri, göz hareketiyle artan ağrı ve birkaç gün içinde kötüleşen tek taraflı görme kaybıdır. Göz siniri iltihabı belirtileri şöyle sıralanabilir:
- Göz hareketiyle ağrı: Gözü çevirirken göz arkasında artan ağrı. Çoğu zaman görme kaybından önce veya onunla birlikte başlar.
- Günler içinde azalan görme: Hafif bulanıklıktan ağır kayba kadar değişir; genellikle bir ile iki hafta içinde en kötü noktasına ulaşır.
- Renklerin soluklaşması: Kırmızı ve turuncu tonların daha soluk, "yıkanmış" görünmesi.
- Görüşte gölge: Merkezde gri veya karanlık bir leke ya da görme alanının bir bölümünde kayıp.
- Kontrast ve ışık algısında azalma: Etkilenen gözde ortamın daha karanlık görünmesi.
- Işık çakmaları: Bazı hastalarda göz hareketiyle kısa ışık parlamaları görülebilir.
Belirtiler genellikle tek gözdedir. Diğer göz iyi gördüğü için bazı kişiler kaybı ancak bir gözünü kapattığında fark eder. Tek gözde bulanık görmenin optik nörit dışında birçok nedeni olduğu için ayırıcı tanı önemlidir; olası nedenler tek gözde görme kaybı sayfasında özetlenmiştir.
Optik nörit neden olur?
Optik nörit çoğunlukla bağışıklık sisteminin optik sinire yanlışlıkla saldırmasıyla olur. Bazı hastalarda altta yatan bir hastalık bulunur, bazılarında ise neden saptanamaz. Optik nörit yapan hastalıklar ve durumlar şunlardır:
- Multipl skleroz (MS): Beyin ve omurilikte miyelin hasarıyla seyreden bir hastalıktır. Optik nörit, MS'in ilk belirtisi olabilir veya MS seyri sırasında ortaya çıkabilir.
- Nöromiyelitis optika spektrum bozukluğu (NMOSD): Kanda aquaporin-4 (AQP4) antikoru bulunan, optik sinir ve omuriliği ağır etkileyebilen bir hastalıktır. Optik nörit sıklıkla şiddetlidir ve iyileşme daha sınırlı olabilir.
- MOG antikoru ilişkili hastalık (MOGAD): Kanda MOG antikoru bulunan hastalıktır. İki gözde birden ve belirgin sinir başı şişmesiyle görülebilir; steroide genellikle iyi yanıt verir, ancak steroid hızlı azaltılınca tekrarlayabilir. Çocuklarda daha sık düşünülür.
- Enfeksiyonlar: Frengi (sifiliz), tüberküloz, Lyme hastalığı ve bazı viral enfeksiyonlar optik sinir iltihabına yol açabilir.
- Diğer iltihabi hastalıklar: Sarkoidoz ve lupus gibi sistemik bağışıklık hastalıkları nadir nedenler arasındadır.
- İdiyopatik: Bazı hastalarda tüm tetkiklere rağmen bir neden bulunamaz.
Tipik ve atipik optik nörit arasındaki fark nedir?
Tipik optik nörit genç erişkinde, ağrılı ve tek gözde başlar ve kendiliğinden toparlanma eğilimi gösterir. Atipik optik nörit ise farklı bir yaş grubunda, farklı bir seyirle ortaya çıkar ve NMOSD, MOGAD veya enfeksiyon gibi nedenlerin araştırılmasını gerektirir.
| Özellik | Tipik optik nörit | Atipik optik nörit |
|---|---|---|
| Yaş | Genç erişkin (yaklaşık 20–45) | Çocuk veya 50 yaş üstü de olabilir |
| Göz sayısı | Genellikle tek göz | Sıklıkla iki göz, aynı anda veya art arda |
| Ağrı | Göz hareketiyle hafif-orta ağrı | Ağrı yok ya da çok şiddetli, uykudan uyandıran ağrı |
| Görme kaybı | Hafif-orta | Ağır; ışığı bile algılamama olabilir |
| Sinir başı | Normal veya hafif şiş | Belirgin şişme, kanama veya sızıntı |
| İyileşme | 2–3 hafta içinde düzelme başlar | Düzelme gecikir veya steroid azaltılınca kötüleşir |
| İlişkili hastalık | MS olabilir | NMOSD, MOGAD, enfeksiyon, sistemik hastalık |
Bu ayrım tedavi kararını doğrudan etkiler. MS'te kullanılan bazı ilaçların NMOSD'yi kötüleştirebildiği bilindiğinden, hangi hastalığın söz konusu olduğunun netleşmesi önemlidir.
Optik nörit nasıl teşhis edilir?
Optik nörit tanısı muayene bulgularıyla konur, MR ve diğer testlerle nedeni araştırılır. Değerlendirme göz doktoru, nöro-oftalmoloji ve nöroloji tarafından birlikte yürütülür.
- Göz muayenesi: Görme keskinliği, renk görme testi ve göz dibi muayenesi yapılır. El feneriyle iki göz sırayla aydınlatılır; etkilenen gözde göz bebeğinin ışığa zayıf yanıtı (relatif afferent pupil defekti) tanıyı destekleyen önemli bir bulgudur.
- Görme alanı: Kaybın yeri ve yaygınlığı ölçülür. Testin nasıl yapıldığı görme alanı testi sayfasında anlatılmıştır.
- OKT (optik koherens tomografi): Sinir lifi tabakasının kalınlığını ölçer. Akut dönemde şişme, aylar sonra ise incelme görülebilir.
- VEP (görsel uyarılmış potansiyel): Görme sinyalinin beyne ulaşma süresini ölçer. Optik nöritte sinyal tipik olarak gecikir. Ayrıntılar VEP testi sayfasındadır.
- MR: Kontrastlı göz çukuru ve beyin MR'ı, sinirdeki iltihabı gösterir ve beyinde MS ile uyumlu lezyon olup olmadığını ortaya koyar.
- Kan testleri: AQP4 ve MOG antikorları, enfeksiyon ve iltihap testleri, gerekirse diğer bağışıklık testleri istenir.
- Bel suyu incelemesi: Seçilmiş hastalarda, MS veya enfeksiyon şüphesinde nöroloji tarafından planlanabilir.
Uluslararası bir uzman grubunun 2022'de Lancet Neurology'de yayımladığı tanı ölçütleri, muayene bulgularını OKT, MR ve antikor testleriyle birleştirerek optik nöritin türünü sınıflandırmayı önermektedir.
Optik nörit tedavisi nasıl yapılır?
Tipik optik nöritte tedavi, yüksek doz steroidin damar yolundan verilmesine dayanır; bu tedavi iyileşmeyi hızlandırır, ancak uzun dönemdeki görme düzeyini belirgin biçimde değiştirmez. Bu nedenle tedavi kararı, kaybın şiddeti, kişinin işi ve ihtiyaçları ile nöroloji değerlendirmesi birlikte düşünülerek verilir.
Optik Nörit Tedavi Çalışması ne gösterdi?
Optik Nörit Tedavi Çalışması (ONTT), ABD'de 15 merkezde yürütülen ve sonuçları 1992'de New England Journal of Medicine'de yayımlanan randomize bir çalışmadır. Hastalar üç gruba ayrılmıştır: üç gün damar yolundan yüksek doz metilprednizolon ve ardından ağızdan kısa süreli steroid alanlar, yalnızca ağızdan standart doz prednizon alanlar ve plasebo alanlar. Ana bulgular şunlardır:
- İyileşme hızı: Damar yolu steroid alan grupta görme, özellikle ilk iki haftada daha hızlı toparlanmıştır.
- Uzun dönem görme: Altı ay ve sonrasında gruplar arasında belirgin bir fark bulunmamıştır.
- Tekrar riski: Yalnızca ağızdan standart doz prednizon alan grupta yeni optik nörit atakları daha sık görülmüştür. Beş yıllık takip raporunda da bu fark, MS gelişmeyen hastalarda anlamlı bulunmuştur.
- MS gelişimi: Damar yolu tedavisinin kısa dönemde MS gelişimini geciktirdiği gözlenmiş, ancak bu etki üç yıl içinde kaybolmuştur.
Bu bulgular nedeniyle tipik optik nöritte ağızdan standart doz prednizonun tek başına kullanılması önerilmez. Tedavi şekli ve dozu hekim tarafından belirlenir; kendi kendinize steroid kullanmayın.
Atipik optik nöritte acil yaklaşım
NMOSD veya MOGAD düşünülen, görme kaybı ağır olan ya da iki gözü birden etkileyen optik nöritte tedaviye gecikmeden başlanır. İlk basamak genellikle yüksek doz damar yolu steroiddir. Yeterli yanıt alınamazsa plazmaferez (kanın sıvı kısmının makineyle değiştirilerek antikorların uzaklaştırılması) gibi tedaviler hastanede planlanır. Ağır ataklarda bu tedavilerin erken başlanması, görme sonucunu etkileyen etkenlerden biri olarak kabul edilir.
Atak geçtikten sonra NMOSD ve MOGAD'da yeni atakları önlemek için uzun dönem bağışıklık tedavileri gündeme gelebilir. Bu tedavilerin seçimi ve takibi nörolojinin sorumluluğundadır. Enfeksiyona bağlı optik nöritte ise enfeksiyonun kendisi tedavi edilir.
Optik nörit tedavisi ne kadar sürer, iyileşme nasıl olur?
Damar yolu tedavisi genellikle üç gün sürer, ardından ağızdan kısa süreli ve azaltılarak kesilen steroid gelir; toplam süre birkaç haftayı bulur. Görmedeki toparlanma ise tedaviden bağımsız olarak çoğu hastada iki ile üç hafta içinde başlar ve aylarca, bazen bir yıla kadar sürer.
Uzun dönem tablo çoğu hasta için olumludur. ONTT'nin 2008'de yayımlanan 15 yıllık takibinde, etkilenen gözlerin %72'sinde görme keskinliği 20/20 (tam görme) veya daha iyi bulunmuştur. Buna karşın birçok kişi renklerin hâlâ biraz soluk olduğunu, loş ışıkta ya da düşük kontrastta görmenin diğer göze göre zayıf kaldığını fark eder.
Tedavi ve iyileşme döneminde nelere dikkat edilir?
Yüksek doz steroid kısa süreli kullanılsa da yan etkiler görülebilir. Uykusuzluk, mide yakınmaları, kan şekerinde ve tansiyonda yükselme, ruh halinde dalgalanma en sık bildirilenlerdir. Şeker hastalığı, mide ülseri, tansiyon veya psikiyatrik bir rahatsızlığınız varsa tedavi öncesinde hekiminize mutlaka söyleyin. Steroidi hekim önerisi dışında aniden kesmeyin.
Takip muayenelerinde görme keskinliği, renk görme, görme alanı ve OKT tekrarlanır. Görme üç-dört hafta içinde toparlanmaya başlamıyorsa veya steroid azaltılırken kötüleşiyorsa, atipik bir neden yönünden yeniden değerlendirme gerekir.
İyileşmeden sonra OKT'de sinir lifi tabakasında incelme kalabilir. Bu incelme, sinir liflerinin bir kısmının kaybolduğunu gösterir. Tekrarlayan ataklarda veya ağır atipik formlarda göz dibinde sinir başı soluklaşabilir; bu durum optik atrofi olarak adlandırılır.
Optik nörit ve MS: Risk ne kadar?
Optik nörit geçiren kişide ileride MS gelişme riski, ilk atak sırasında çekilen beyin MR'ındaki bulgularla yakından ilişkilidir. ONTT'nin 2008'de Archives of Neurology'de yayımlanan son takip raporuna göre:
| Başlangıç beyin MR'ı | 15 yılda MS gelişme olasılığı |
|---|---|
| Tüm hastalar | %50 |
| Beyinde MS ile uyumlu lezyon yok | %25 |
| En az bir lezyon var | %72 |
MR'da lezyon bulunması MS tanısı anlamına gelmez, ancak riski belirgin biçimde artırır. Bu hastalarda nöroloji ile birlikte, MS'i geciktirmeye yönelik tedavilerin gerekip gerekmediği değerlendirilir. MS optik nöritinde göz takibi, OKT ve görme alanı testleriyle hastalığın seyrini izlemek için de kullanılır.
Optik nörit tekrar eder mi?
Optik nörit aynı gözde veya diğer gözde tekrarlayabilir. ONTT'nin 1997'de yayımlanan beş yıllık takibinde hastaların %28'inde herhangi bir gözde yeni atak görülmüştür. Tekrar, MS gelişen hastalarda daha sık olmuştur. NMOSD ve MOGAD'da ise tekrarlama eğilimi daha belirgindir; bu nedenle bu hastalıklarda önleyici tedavi önemlidir.
Optik nörit olan kişi nasıl görür?
Optik nörit olan kişi, etkilenen gözüyle baktığında görüntüyü genellikle bulanık, soluk ve karanlık görür. Görüşün ortasında gri veya karanlık bir leke bulunabilir. Renkler, özellikle kırmızı, diğer göze göre daha mat görünür. Bazı kişiler bunu "kirli bir camın arkasından bakmak" gibi tarif eder.
İyileşme döneminde ve sonrasında bazı hastalar sıcak banyo, sauna veya egzersiz sırasında görmenin geçici olarak bozulduğunu fark eder. Uhthoff fenomeni denen bu durum, vücut ısısının artmasıyla hasarlı sinirde iletimin geçici olarak yavaşlamasından kaynaklanır ve serinleyince geçer. Yeni bir atak değildir, ancak kalıcı kötüleşme olursa hekime başvurulmalıdır.
Durumunuzun değerlendirilmesi için muayene randevusu oluşturabilirsiniz.
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
- Beck RW, Cleary PA, Anderson MM Jr, et al. A randomized, controlled trial of corticosteroids in the treatment of acute optic neuritis. N Engl J Med. 1992;326(9):581-588.
- Optic Neuritis Study Group. Visual function 5 years after optic neuritis: experience of the Optic Neuritis Treatment Trial. Arch Ophthalmol. 1997;115(12):1545-1552.
- Optic Neuritis Study Group. Multiple sclerosis risk after optic neuritis: final Optic Neuritis Treatment Trial follow-up. Arch Neurol. 2008;65(6):727-732. doi:10.1001/archneur.65.6.727
- Optic Neuritis Study Group. Visual function 15 years after optic neuritis: a final follow-up report from the Optic Neuritis Treatment Trial. Ophthalmology. 2008;115(6):1079-1082.e5. doi:10.1016/j.ophtha.2007.08.004
- Petzold A, Fraser CL, Abegg M, et al. Diagnosis and classification of optic neuritis. Lancet Neurol. 2022;21(12):1120-1134. doi:10.1016/S1474-4422(22)00200-9
Sıkça sorulan sorular
Optik nörit her zaman MS olduğu anlamına mı gelir?
Hayır. Optik nörit MS'in ilk belirtisi olabilir, ancak birçok hastada MS hiç gelişmez. ONTT verilerine göre başlangıç beyin MR'ında lezyon olmayan hastalarda 15 yıllık MS riski yaklaşık dörtte birdir. Ayrıca NMOSD, MOGAD, enfeksiyonlar ve nedeni bulunamayan optik nöritler de vardır. Riskinizi değerlendirmek için MR sonucunuzu nöroloji ile birlikte konuşmanız gerekir.
Optik nörit stresten olur mu?
Stresin optik nörite doğrudan yol açtığını gösteren güçlü bir kanıt yoktur. Optik nörit çoğunlukla bağışıklık sisteminin sinire yönelmesiyle ortaya çıkar. Bazı hastalar atak öncesinde yoğun bir dönem veya geçirilmiş bir enfeksiyon tarif eder, ancak bu birliktelik neden-sonuç ilişkisi kanıtlamaz. Stresi yönetmek genel sağlık için yararlıdır, ama tıbbi değerlendirmenin yerine geçmez.
Optik nörit çocuklarda görülür mü?
Görülür, ancak yetişkinlerden farklı seyreder. Çocuklarda optik nörit sıklıkla bir viral enfeksiyonun ardından, iki gözde birden ve belirgin sinir başı şişmesiyle başlar. MOG antikoru ilişkili hastalık çocuklarda daha sık düşünülür. Görme kaybı ağır olabilir, ancak toparlanma çoğu zaman iyidir. Değerlendirme çocuk nörolojisi ve çocuk göz hastalıkları ile birlikte yapılır.
Optik nörit geçirdikten sonra gözlük numaram değişir mi?
Optik nörit gözün kırma kusurunu, yani gözlük numarasını değiştirmez. Görmedeki bulanıklık merceğe değil sinire bağlı olduğu için gözlükle düzelmez. Bu nedenle atak sırasında gözlük değiştirmek bir çözüm sunmaz. İyileşme sonrasında bulanıklık sürüyorsa, gözlük muayenesiyle birlikte sinir işlevini gösteren testler de tekrarlanmalıdır.
Optik nörit kalıcı görme kaybı bırakır mı?
Tipik optik nöritte hastaların çoğunda görme keskinliği büyük ölçüde geri gelir. Yine de renk görmede, kontrast duyarlılığında veya loş ışıkta görmede hafif farklar kalabilir. Ağır atipik ataklarda, özellikle NMOSD'de, kalıcı kayıp riski daha yüksektir. Bu nedenle atipik özellikler varsa tedaviye hızla başlanması önemlidir.
Optik nöritte hangi doktora gidilir?
İlk başvuru göz hastalıkları uzmanınadır. Göz doktoru tanıyı koyar, görme kaybının başka bir göz hastalığından kaynaklanmadığını gösterir ve VEP, OKT, görme alanı gibi testlerle siniri değerlendirir. Ardından MR ve kan testleri için nöroloji ile birlikte çalışılır; mümkünse nöro-oftalmoloji uzmanı da sürece katılır. Uzun dönem takip bu üç alanın ortak işidir.
Optik nörit ile iskemik optik nöropati nasıl ayırt edilir?
Optik nörit genellikle genç erişkinde, göz hareketiyle ağrı ve günler içinde gelişen kayıpla görülür. İskemik optik nöropati ise çoğunlukla 50 yaş üstünde, ağrısız ve ani başlar; kişi çoğu zaman sabah uyandığında fark eder. Göz dibi bulguları ve MR da ayrımda yol gösterir. İskemik türler optik nöropati sayfasında ayrıntılı anlatılmıştır.
Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurunuz.



