Sarı Nokta Hastalığı Tedavisi: Kuru ve Yaş Tipte Seçenekler

Sarı Nokta Hastalığı Tedavisi: Kuru ve Yaş Tipte Seçenekler – bilgilendirme görseli
Bu sayfada

Kısa cevap: Sarı nokta hastalığı tedavisi hastalığın tipine göre değişir. Yaş tipte göz içine yapılan anti-VEGF iğneleri görmeyi korumada temel tedavidir. Kuru tipte orta evrede AREDS2 formülü ilerleme riskini azaltabilir; coğrafik atrofi için bazı ülkelerde onaylı ilaçlar vardır. Hasar görmüş hücreleri geri getiren yerleşik bir tedavi henüz yoktur.

Sarı nokta hastalığının tedavisi var mı? İyileşir mi?

Sarı nokta hastalığı tam olarak iyileşmez. Yaş tipte hastalık, tedaviyle çoğu hastada kontrol altına alınabilir; kuru tipte ise amaç ilerlemeyi yavaşlatmaktır. Tedavinin amacı kaybolmuş hücreleri geri getirmek değil, hastalığın ilerlemesini yavaşlatmak ve mevcut görmeyi korumaktır. Bu ayrımı baştan bilmek, beklentileri doğru kurmak açısından önemlidir.

Yaş tipte tablo daha umut vericidir. 2006'da New England Journal of Medicine'de yayımlanan MARINA çalışmasında, ranibizumab ile tedavi edilen hastaların yaklaşık %95'i bir yıl boyunca 15 harften (yaklaşık üç sıra) fazla görme kaybı yaşamamıştır; bu oran sahte enjeksiyon grubunda yaklaşık %62'dir. İlaç grubundaki hastaların, doza göre yaklaşık dörtte biri ile üçte birinde 15 harf veya daha fazla görme kazancı bildirilmiştir. Sonuçlar kişiden kişiye değişir; erken başlanan tedavide görme daha iyi korunur.

Kuru tipte ise seçenekler daha sınırlıdır. Orta evrede belirli bir vitamin-mineral formülü ileri evreye geçiş riskini azaltır. Coğrafik atrofi denen ileri evre için geliştirilen ilaçlar ise hastalığın genişleme hızını yavaşlatır, ancak kaybedilen görmeyi geri getirmez. Hastalığın tanımı, tipleri ve evreleri sarı nokta hastalığı nedir sayfasında anlatılmaktadır.

Tedavi hastalığın tipine ve evresine göre nasıl değişir?

Sarı nokta hastalığında tek bir tedavi yoktur; yaklaşım tipe ve evreye göre belirlenir. Aşağıdaki tablo, hangi durumda hangi seçeneğin öne çıktığını özetler:

DurumTemel yaklaşımTedavinin amacı
Erken evre (kuru)Düzenli kontrol, sigarayı bırakma, beslenme, evde Amsler testiDeğişikliği erken yakalamak
Orta evre (kuru)Hekim önerisiyle AREDS2 formülü, düzenli OKT kontrolü, Amsler testiİleri evreye geçiş riskini azaltmak
Coğrafik atrofiBazı ülkelerde onaylı kompleman inhibitörü iğneleri, az görme rehabilitasyonuAtrofinin genişleme hızını yavaşlatmak, günlük hayatı kolaylaştırmak
Yaş tip (aktif)Göz içi anti-VEGF iğneleri; seçilmiş durumlarda fotodinamik tedaviSızıntıyı ve kanamayı durdurmak, görmeyi korumak
Skar dönemiAz görme rehabilitasyonu, diğer gözün yakın takibiKalan görmeyi en verimli biçimde kullanmak

Yaş tip sarı nokta hastalığı nasıl tedavi edilir?

Yaş tip sarı nokta hastalığı, göz içine yapılan anti-VEGF iğneleriyle tedavi edilir. VEGF (damar endotel büyüme faktörü), retina altında anormal damarların oluşmasını ve bu damarların sıvı sızdırmasını tetikleyen bir moleküldür. Anti-VEGF ilaçları bu molekülü bağlayarak sızıntıyı ve damar büyümesini baskılar.

Göz içi iğne tedavisinin ayrıntıları, uygulama sonrası bakım ve sık sorulan sorular ayrıca yaş tip sarı nokta iğne tedavisi sayfasında ele alınmaktadır.

Hangi anti-VEGF ilaçları kullanılıyor?

Yaş tip sarı nokta tedavisinde kullanılan başlıca etken maddeler şunlardır:

  • Ranibizumab: Yaş tip için onaylanan ilk anti-VEGF ilaçlarından biridir; etkinliği MARINA gibi büyük çalışmalarla gösterilmiştir.
  • Aflibersept: VEGF'e ek olarak benzer bir büyüme faktörünü de bağlar. Bazı hastalarda enjeksiyon aralığının uzatılmasına olanak tanır.
  • Bevasizumab: Aslen kanser tedavisi için geliştirilmiştir; gözde endikasyon dışı (ruhsat dışı) kullanılır. 2011'de NEJM'de yayımlanan CATT çalışmasında, bir yıllık görme sonuçlarının ranibizumab ile benzer olduğu bildirilmiştir.
  • Faricimab: Hem VEGF-A'yı hem de damar dengesizliğinde rol oynayan anjiyopoietin-2'yi hedefler. 2022'de The Lancet'te yayımlanan TENAYA ve LUCERNE çalışmalarında aflibersepte benzer görme sonuçları elde edilmiş, hastaların bir kısmında enjeksiyon aralığı 16 haftaya kadar uzatılabilmiştir.
  • Brolusizumab: Küçük boyutlu, tek zincirli bir antikor parçasından oluşan anti-VEGF ilacıdır. Nadir ama ciddi bir yan etki olan retina damar iltihabı (retinal vaskülit) ve damar tıkanıklığı bildirildiği için hasta seçimi dikkatle yapılır.

Hangi ilacın seçileceğine; hastalığın aktivitesi, önceki tedavilere yanıt, gözün diğer özellikleri ve geri ödeme koşulları birlikte değerlendirilerek hekim karar verir. Bir ilaca yetersiz yanıt alındığında başka bir ilaca geçilebilir.

Göz içi iğne nasıl uygulanır?

Göz içi enjeksiyon, steril koşullarda birkaç dakikada yapılan bir işlemdir. Hasta uyanıktır ve genel anestezi gerekmez. Uygulama genellikle şu adımlarla ilerler:

  1. Görme keskinliği ölçülür ve OKT ile retina görüntülenir; enjeksiyon gerekip gerekmediğine bu bulgulara göre karar verilir.
  2. Göze uyuşturucu damla damlatılır.
  3. Göz kapakları ve göz yüzeyi antiseptik solüsyonla temizlenir.
  4. Göz kapakları, göz kırpmayı önleyen küçük bir aletle açık tutulur.
  5. İlaç, çok ince bir iğneyle göz beyazından göz içine verilir; enjeksiyonun kendisi birkaç saniye sürer.
  6. Göz tansiyonu ve görme kontrol edilir, ardından hasta aynı gün evine döner.

İşlem sırasında çoğu hasta yalnızca hafif bir baskı hisseder. Sonraki bir iki gün boyunca batma, kızarıklık ve göz beyazında kırmızı bir leke görülebilir; bu leke genellikle zararsızdır ve kendiliğinden kaybolur.

Acil durum: Enjeksiyondan sonraki günlerde giderek artan ağrı, belirgin kızarıklık, ışığa hassasiyet veya görmede azalma, nadir görülen göz içi enfeksiyonunun (endoftalmi) belirtisi olabilir. Bu durumda aynı gün göz hekiminize ya da göz acile başvurun.

İğne tedavisi ne sıklıkla yapılır, ne kadar sürer?

Tedavi genellikle "yükleme dozları" ile başlar: çoğu ilaçta ayda bir olmak üzere 3, bazı ilaçlarda 4 enjeksiyon yapılır. Sonrasında hekim, hastalığın aktivitesine göre aşağıdaki yaklaşımlardan birini seçer:

YaklaşımNasıl uygulanır?Öne çıkan özelliği
Sabit aralıklı tedaviBelirli aralıklarla (ör. ayda bir veya iki ayda bir) enjeksiyonÖngörülebilir, ancak her hastaya gereğinden sık enjeksiyon olabilir
Gerektiğinde tedaviHer ay kontrol; sıvı görülürse enjeksiyonDaha az enjeksiyon, ancak sık kontrol gerektirir
Tedavi et-uzatHer kontrolde enjeksiyon; retina kuruysa aralık uzatılır, sıvı varsa kısaltılırKişiye özel aralık; kontrol ve enjeksiyon aynı gün

Tedavi et-uzat yaklaşımında aralık, hastalık sessiz kaldıkça genellikle iki haftalık adımlarla uzatılır. Bazı yeni ilaç ve dozlarla aralık 16 haftaya, bazı hastalarda daha da uzun sürelere çıkabilir.

Yaş tip kronik bir hastalıktır ve tedavi çoğu zaman yıllarca sürer. Bazı hastalarda hastalık uzun süre sessiz kalır ve enjeksiyonlara ara verilebilir; bu durumda bile düzenli OKT kontrolü sürdürülür, çünkü hastalık yeniden aktifleşebilir.

Tedaviyi aksatmak ya da bırakmak neden risklidir?

Anti-VEGF tedavisi hastalığı kontrol altında tutar ama ortadan kaldırmaz. Enjeksiyonlar aksatıldığında retina altında yeniden sıvı ve kan birikebilir. Tekrarlayan sızıntı, makulada kalıcı skar (nedbe) dokusuna ve geri dönmeyen görme kaybına yol açabilir.

Bu riskin uzun dönemdeki yansıması çalışmalarda da görülmüştür. 2013'te Ophthalmology dergisinde yayımlanan SEVEN-UP çalışmasında, büyük ranibizumab çalışmalarına katılmış hastalar yaklaşık yedi yıl sonra yeniden değerlendirilmiştir. Çalışma sonrasında daha seyrek tedavi alan hastaların önemli bir kısmında görmenin başlangıç düzeyinin altına indiği bildirilmiştir. Randevularınıza düzenli gitmek, tedavinin başarısındaki en belirleyici etkenlerden biridir.

Fotodinamik tedavi ve lazer hâlâ kullanılıyor mu?

Fotodinamik tedavi ve lazer, anti-VEGF ilaçlarından önce yaş tipin başlıca tedavileriydi. Bugün yalnızca seçilmiş durumlarda kullanılırlar.

Fotodinamik tedavide (PDT) koldaki damardan ışığa duyarlı bir ilaç verilir, ardından anormal damarların bulunduğu alana ısı oluşturmayan özel bir lazer uygulanır. Bugün özellikle polipoidal koroidal vaskülopati adlı alt tipte, anti-VEGF tedavisine ek olarak tercih edilebilir.

Klasik (termal) lazer ise uygulandığı yerde kalıcı bir kör nokta bıraktığı için makulanın merkezinde kullanılmaz. Yalnızca merkeze uzak, nadir yerleşimli anormal damarlarda düşünülebilir. Makula altına büyük kanama gibi özel durumlarda cerrahi seçenekler de gündeme gelebilir.

Kuru tip sarı nokta hastalığı nasıl tedavi edilir?

Kuru tipin erken evresinde ilaç tedavisi gerekmez; düzenli kontrol ve risk faktörlerinin azaltılması önerilir. Orta evrede AREDS2 formülü, ileri evrede (coğrafik atrofi) ise bazı ülkelerde onaylı göz içi ilaçlar gündeme gelir.

AREDS2 vitamin formülü kimlere önerilir?

ABD Ulusal Göz Enstitüsü'nün AREDS ve AREDS2 çalışmalarında, orta evre hastalığı olan veya bir gözünde ileri evre bulunan kişilerde belirli bir vitamin-mineral formülünün ileri evreye geçiş riskini azalttığı gösterilmiştir. Erken evrede ve hastalığı olmayan kişilerde bu fayda gösterilmemiştir. Formülün içeriği ve etiket okuma rehberi sarı nokta için vitamin desteği sayfasındadır. Takviyeye hekim önerisiyle başlanmalıdır.

Coğrafik atrofi için yeni ilaçlar var mı?

Coğrafik atrofi için geliştirilmiş, göz içine enjeksiyonla uygulanan iki ilaç bulunmaktadır: pegsetakoplan ve avasinkaptad pegol. Her ikisi de bağışıklık sisteminin bir parçası olan ve coğrafik atrofide aşırı çalıştığı düşünülen kompleman sistemini baskılar.

  • Pegsetakoplan: 2023'te The Lancet'te yayımlanan OAKS ve DERBY çalışmalarında, aylık veya iki ayda bir yapılan enjeksiyonların atrofi alanının genişleme hızını sahte enjeksiyona göre yavaşlattığı bildirilmiştir.
  • Avasinkaptad pegol: Aynı yıl yayımlanan GATHER2 çalışmasında, 12 aylık tedavinin atrofi genişleme hızını anlamlı biçimde azalttığı gösterilmiştir.

Bu ilaçlar atrofiyi durdurmaz ve kaybedilen görmeyi geri getirmez; çalışmalarda görme keskinliğinde belirgin bir kazanç gösterilmemiştir. Tedavi gören gözlerde yaş tipe dönüşüm sıklığında artış, nadiren göz içi enfeksiyonu ve iltihap bildirilmiştir. Pegsetakoplan kullanımından sonra çok nadir de olsa retina damarlarını tıkayan bir iltihap (tıkayıcı retinal vaskülit) da raporlanmıştır. Sık enjeksiyon gerektirmeleri de önemli bir yüktür.

Her iki ilaç ABD'de onaylıdır ve bazı başka ülkelerde de onay almıştır (ör. pegsetakoplan Avustralya'da, avasinkaptad pegol Japonya'da koşullu olarak). Avrupa Birliği'ndeki ruhsat başvuruları ise bu yazının hazırlandığı tarihte olumlu sonuçlanmamıştır. Türkiye'de erişim durumu ve sizin için uygun olup olmadığı konusunda hekiminize danışabilirsiniz.

Kök hücre ve araştırma aşamasındaki tedaviler

Kuru tip sarı nokta hastalığı ve diğer makula hastalıklarında kök hücre uygulamaları klinik araştırma düzeyindedir. Prof. Dr. Ayşe Öner ve ekibi, yağ dokusu kaynaklı mezenkimal kök hücrelerin suprakoroidal yolla uygulandığı çalışmalarını 2018'de (kuru tip YBMD ve Stargardt hastalığında faz 2) ve 2021'de (dejeneratif makula hastalıklarında 8 göz, bir yıllık takip) yayımlamıştır. Örneklemler küçüktür. Türkiye'de bu uygulamalar Sağlık Bakanlığı Kök Hücre Danışma Kurulu onayıyla yürütülür; standart tedavi değildir ve hiç görmeyen gözde fayda beklenmez. Onaysız merkezlerde göz içine yapılan hücre enjeksiyonlarından sonra ağır görme kaybı bildirilmiştir (NEJM, 2017). Ayrıntılar sarı nokta hastalığında kök hücre tedavisi sayfasındadır.

Gen tedavisi, daha uzun etkili ilaçlar ve göz içine yerleştirilen ilaç salınım sistemleri gibi yaklaşımlar da araştırılmaktadır. Bu çalışmaların güncel durumu sarı nokta tedavisinde son gelişmeler sayfasında izlenebilir.

Görme kaybı yerleştiyse ne yapılabilir?

Merkezi görme kalıcı olarak azalmış olsa bile, kalan görmeyi daha verimli kullanmak mümkündür. Büyüteçler, teleskopik gözlükler, yüksek kontrastlı aydınlatma, ekran büyütme ve sesli okuma uygulamaları günlük işleri kolaylaştırır. Ayrıca retinanın sağlam bir bölgesiyle bakmayı öğreten eğitimler (eksantrik fiksasyon eğitimi) okuma becerisini destekleyebilir. Bu seçenekler az görme rehabilitasyonu sayfasında anlatılmaktadır.

Sarı nokta tedavisi için doktor seçerken nelere bakılmalı?

Sarı nokta hastalığı uzun süreli takip gerektirdiği için hekim seçiminde süreklilik ve altyapı belirleyicidir. Karar verirken şu ölçütleri göz önünde bulundurabilirsiniz:

  • Retina deneyimi: Tıbbi retina alanında, yani ilaçla ve enjeksiyonla tedavi edilen retina hastalıklarında deneyimli bir göz hekimi.
  • Görüntüleme imkânı: OKT'nin her kontrolde yapılabilmesi; gerektiğinde OKT-anjiyografi ve floresein anjiyografiye erişim.
  • Düzenli takip: Enjeksiyon ve kontrol randevularının aksamadan planlanabilmesi.
  • Ulaşılabilirlik: Enjeksiyon sonrası şikâyet geliştiğinde aynı gün başvurulabilecek bir yol.
  • Açık bilgilendirme: İlaç seçenekleri, olası riskler ve gerçekçi beklentilerin anlaşılır biçimde konuşulması.

Kesin sonuç vaat eden, tek seansta iyileşme öneren ya da bilimsel dayanağı olmayan yöntemler sunan merkezlere karşı dikkatli olun.

Sarı nokta tedavisinin maliyeti neye bağlı, SGK karşılar mı?

Sarı nokta tedavisinin maliyeti tek bir rakamla ifade edilemez; birçok etkene bağlıdır:

  • Kullanılan ilacın türü
  • Bir yıl içinde gereken enjeksiyon sayısı
  • OKT ve anjiyografi gibi tetkiklerin sıklığı
  • Tedavinin yapıldığı kurumun türü (kamu, özel, anlaşmalı)
  • SGK geri ödeme koşulları: hangi ilaçla başlanacağı, sağlık raporu gerekip gerekmediği ve ödenen doz sayısı gibi kurallar Sağlık Uygulama Tebliği'ne göre belirlenir ve zaman zaman güncellenir
  • Tamamlayıcı veya özel sağlık sigortasının kapsamı

Güncel geri ödeme koşulları için tedaviyi yürüten kurumdan bilgi almanız uygun olur.

Durumunuzun değerlendirilmesi için muayene randevusu oluşturabilirsiniz.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.

Kaynaklar

  1. Rosenfeld PJ, Brown DM, Heier JS, et al. Ranibizumab for neovascular age-related macular degeneration. N Engl J Med. 2006;355(14):1419-1431.
  2. CATT Research Group; Martin DF, Maguire MG, Ying GS, et al. Ranibizumab and bevacizumab for neovascular age-related macular degeneration. N Engl J Med. 2011;364(20):1897-1908.
  3. Heier JS, Khanani AM, Quezada Ruiz C, et al. Efficacy, durability, and safety of intravitreal faricimab up to every 16 weeks for neovascular age-related macular degeneration (TENAYA and LUCERNE): two randomised, double-masked, phase 3, non-inferiority trials. Lancet. 2022;399(10326):729-740.
  4. Rofagha S, Bhisitkul RB, Boyer DS, Sadda SR, Zhang K; SEVEN-UP Study Group. Seven-year outcomes in ranibizumab-treated patients in ANCHOR, MARINA, and HORIZON: a multicenter cohort study (SEVEN-UP). Ophthalmology. 2013;120(11).
  5. Heier JS, Lad EM, Holz FG, et al. Pegcetacoplan for the treatment of geographic atrophy secondary to age-related macular degeneration (OAKS and DERBY): two multicentre, randomised, double-masked, sham-controlled, phase 3 trials. Lancet. 2023;402(10411):1434-1448.
  6. Khanani AM, Patel SS, Staurenghi G, et al. Efficacy and safety of avacincaptad pegol in patients with geographic atrophy (GATHER2): 12-month results of a randomised, double-masked, phase 3 trial. Lancet. 2023;402(10411):1449-1458.
  7. Kahraman N, Gonen ZB, Sevim D, Oner A. First year results of suprachoroidal adipose tissue derived mesenchymal stem cell implantation in degenerative macular diseases. Int J Stem Cells. 2021;14(1):47-57. doi:10.15283/ijsc20025
  8. Kuriyan AE, Albini TA, Townsend JH, et al. Vision loss after intravitreal injection of autologous "stem cells" for AMD. N Engl J Med. 2017;376(11):1047-1053.

Sıkça sorulan sorular

Göz içi iğne tedavisi canı yakar mı?

İşlem öncesinde göz uyuşturucu damlalarla uyuşturulduğu için çoğu hasta enjeksiyon sırasında yalnızca kısa süreli bir baskı hisseder. Antiseptik solüsyon nedeniyle sonraki saatlerde batma ve yanma olabilir. Bu şikâyetler genellikle bir gün içinde geçer. Giderek artan ağrı ise normal değildir ve aynı gün değerlendirilmelidir.

İğneden sonra günlük hayata ne zaman dönülür?

Çoğu hasta ertesi gün olağan işlerine dönebilir. Muayene sırasında göz bebeği büyütülmüş olabileceği için işlem günü araç kullanmamak ve yanınızda bir refakatçi bulundurmak önerilir. İlk günlerde gözü ovuşturmamak, göze su ve sabun kaçırmamak ve hekiminizin verdiği damlaları kullanmak gerekir. Havuz ve makyaj için hekiminizin önerdiği süreyi bekleyin.

Kuru tip sarı nokta hastalığı iğneyle tedavi edilir mi?

Anti-VEGF iğneleri kuru tipte kullanılmaz, çünkü kuru tipte tedavi edilecek anormal damar yoktur. Kuru tipin ileri evresi olan coğrafik atrofide ise kompleman sistemini baskılayan farklı göz içi ilaçlar bazı ülkelerde onaylıdır. Kuru tip izlenirken yaş tipe dönüşüm saptanırsa anti-VEGF tedavisine başlanır.

İki göze aynı gün iğne yapılabilir mi?

İki gözde de aktif yaş tip hastalık varsa, birçok merkezde iki göze aynı gün enjeksiyon yapılabilmektedir. Bu durumda her göz için ayrı temizlik, ayrı malzeme ve mümkünse farklı ilaç seri numarası kullanılması önerilir. Aynı gün mü, farklı günlerde mi yapılacağına hastanın durumu ve tercihi göz önüne alınarak hekim karar verir.

Kan sulandırıcı kullananlar iğne öncesi ilacı bırakmalı mı?

Göz içi enjeksiyon genellikle kan sulandırıcı ilaçlar kesilmeden yapılabilir. Bu ilaçları kendi başınıza bırakmak kalp ve beyin damarları açısından risk oluşturabilir. Kullandığınız tüm ilaçları hekiminize bildirin; herhangi bir değişiklik gerekiyorsa ilacı reçete eden hekiminizle birlikte karar verilir.

Tedaviye rağmen görme azalırsa ne yapılır?

Önce görme azalmasının nedeni araştırılır: hastalığın aktif olması, skar gelişimi, katarakt veya başka bir sorun söz konusu olabilir. Aktif hastalıkta enjeksiyon aralığı kısaltılabilir ya da başka bir ilaca geçilebilir. Görme kaybı kalıcı hale gelmişse az görme rehabilitasyonu ile kalan görme desteklenir ve diğer göz yakından izlenir.

Sarı nokta tedavisinde vitamin kullanımı sürmeli mi?

Bir gözünde yaş tip olan ve diğer gözünde orta evre bulguları bulunan hastalarda AREDS2 formülü, diğer gözün ileri evreye geçiş riskini azaltmak amacıyla önerilebilir. Formül, yaş tip için yapılan enjeksiyonların yerini tutmaz; ikisi birlikte kullanılabilir. Takviyeye başlama veya devam kararını hekiminizle birlikte verin.

Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurunuz.

İlgili sayfalar

Diyabetik Retinopati

Diyabet (şeker hastalığı), günümüzde dünya genelinde milyonlarca insanı etkileyen ve vücudumuzdaki birçok farklı organ sisteminde ciddi hasarlara yol açabilen kronik…

Retina Dekolmanı

Göz sağlığı söz konusu olduğunda, saniyelerin ve dakikaların bile büyük önem taşıdığı, acil tıbbi müdahale gerektiren en kritik rahatsızlıkların başında Retina…

Retina Damar Tıkanıklıkları

Tıbbi literatürde bir tür "göz felci" olarak da nitelendirilebilen Retina Damar Tıkanıklıkları, ani görme kayıplarının en sık karşılaşılan nedenleri arasında yer…

Prematüre Retinopatisi (ROP)

Erken doğan (prematüre) bebeklerin henüz tam olarak olgunlaşmamış bedenleri, dış dünyaya uyum sağlarken pek çok tıbbi destek ve sıkı takibe ihtiyaç duyar. Bu kritik…

Bilgi Formu

Bilgi ve muayene talepleriniz için formu doldurabilir veya telefon ve WhatsApp üzerinden ulaşabilirsiniz.