Gece Körlüğü Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Tedavisi

Gece Körlüğü Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Tedavisi – bilgilendirme görseli
Bu sayfada

Kısa cevap: Gece körlüğü (niktalopi), loş ışıkta veya karanlıkta görmenin belirgin biçimde zorlaşmasıdır. Kendi başına bir hastalık değil, bir belirtidir. En sık nedenleri A vitamini eksikliği, tavuk karası (retinitis pigmentosa), katarakt ve yüksek miyopidir. Tedavisi ve geçip geçmeyeceği, altta yatan nedene göre değişir.

Gece körlüğü nedir?

Gece körlüğü nedir sorusunun kısa cevabı şudur: Gözün karanlığa uyum sağlayamaması ya da çok geç uyum sağlamasıdır. Gece körlüğü olan kişi gündüz rahat görürken akşam karanlığında, loş bir odada veya sinema salonunda belirgin biçimde zorlanır. Tıbbi adı niktalopidir.

Karanlıkta görmeyi retinadaki çubuk (rod) hücreleri sağlar. Bu hücrelerde rodopsin adlı ışığa duyarlı bir pigment bulunur ve bu pigmentin yapımı için A vitamini gereklidir. Sağlıklı bir gözün karanlığa tam uyumu yaklaşık 20–40 dakika sürer. Çubuk hücreleri zarar gördüğünde, A vitamini yetersiz kaldığında ya da ışık göze ulaşamadığında bu uyum bozulur.

Gece körlüğü, "karanlıkta hiç görmemek" anlamına gelmez. Çoğu kişide görme tamamen kaybolmaz; ancak ayrıntılar, kenarlar ve hareket eden cisimler fark edilemeyecek kadar silikleşir.

Karanlıkta zorlanma ile gece körlüğü arasındaki fark nedir?

Karanlıkta herkes renkleri ve ince ayrıntıları daha az görür; bu normaldir. Sağlıklı bir göz, karanlık bir odaya girdikten birkaç dakika sonra eşyaların ana hatlarını seçmeye başlar ve uyum dakikalar içinde gelişmeye devam eder. Gece körlüğünde ise bu uyum çok yavaştır ya da hiç gelişmez. Kişi, yanındakilerin rahatça yürüdüğü loş bir ortamda yol bulamaz. Aynı ortamdaki diğer insanlarla kendinizi karşılaştırmak, yakınmanın normal sınırlar içinde olup olmadığı konusunda ilk fikri verir.

Gece körlüğünün diğer adı nedir?

Gece körlüğünün tıbbi adı niktalopidir. Halk arasında ise gece körlüğü için sık sık "tavuk karası" denir. Bu iki kavram birbirine yakın olsa da aynı şey değildir.

Halk arasında "tavuk karası" bazen her türlü gece görme zorluğu için kullanılsa da, bu ad en çok retinitis pigmentosa adlı kalıtsal retina hastalığını anlatır. Bu hastalıkta gece körlüğü ilk ve en tipik belirtidir; ardından çevresel görme yıllar içinde daralır. Buna karşılık A vitamini eksikliği veya katarakt gibi nedenlerle ortaya çıkan gece körlüğü tavuk karası değildir ve çoğu zaman düzeltilebilir. Tavuk karasının kalıtımı, belirtileri ve tedavi seçenekleri tavuk karası (retinitis pigmentosa) sayfamızda ayrıntılı olarak anlatılmıştır.

Gece körlüğü neden olur?

Gece körlüğü; retinadaki çubuk hücrelerinin zarar görmesi, A vitamininin yetersiz kalması veya ışığın göze ulaşmasının engellenmesi sonucu ortaya çıkar. Başlıca nedenler ve geri dönüp dönmedikleri aşağıdaki tabloda özetlenmiştir:

NedenNasıl gece körlüğü yapar?Düzelir mi?
A vitamini eksikliği (yetersiz beslenme)Rodopsin pigmenti yeterince üretilemezErken dönemde, hekim kontrolündeki tedaviyle genellikle düzelir
A vitamini emilim bozuklukları (çölyak, Crohn hastalığı, kistik fibrozis, pankreas yetmezliği, karaciğer hastalıkları, obezite cerrahisi sonrası)Besinlerdeki A vitamini bağırsaktan emilemez veya depolanamazAltta yatan hastalık ve hekim kontrolündeki takviyeyle çoğu zaman düzelir
Tavuk karası (retinitis pigmentosa)Çubuk hücreleri genetik nedenle zamanla kaybolurKalıcıdır, yavaş ilerler
Konjenital durağan gece körlüğüDoğuştan, retinada sinyal iletiminde bozukluk vardırKalıcıdır ama çoğunlukla ilerlemez
Diğer kalıtsal retina hastalıkları (koroideremi, girat atrofi, fundus albipunktatus gibi)Retina hücrelerinde veya görme döngüsünde genetik bozuklukÇoğu kalıcıdır; bazıları özel diyetle yavaşlatılabilir
Yüksek miyopiRetinanın incelmesi ve karanlıkta artan kırma kusuruDoğru gözlükle kısmen düzelebilir
KataraktBulanık mercek ışığı saçar, kamaşma artarAmeliyatla çoğu zaman düzelir
Glokom ve göz bebeğini daraltan damlalarGöze giren ışık azalır, görme alanı daralırDamladan kaynaklanıyorsa ilaç değişikliğiyle düzelebilir; glokomun yaptığı hasar kalıcıdır
Diyabetik retinopati ve geniş alanlı lazer tedavisiRetinanın çevresinde işlev kaybıGenellikle kalıcıdır
Bazı ilaçlar (ör. izotretinoin)Görme döngüsünü etkileyebilirÇoğu zaman ilaç bırakılınca iyileşir; hekime danışılmalı

Tablodaki sıralama sıklık sıralaması değildir. Gelişmiş ülkelerde beslenmeye bağlı A vitamini eksikliği seyrek görülür; gece körlüğü yapan A vitamini eksikliği daha çok emilim bozukluklarına bağlı olarak ortaya çıkar. Çocuklukta başlayan ve ailede benzer yakınmaları olan kişilerde ise kalıtsal retina hastalıkları ön plana çıkar.

Konjenital durağan gece körlüğü nedir?

Konjenital durağan gece körlüğü, doğuştan var olan ve yıllar içinde genellikle ilerlemeyen kalıtsal bir retina hastalığıdır. Zeitz ve arkadaşlarının 2015 tarihli derlemesine göre bu grupta birçok farklı gen sorumlu olabilir ve hastalık otozomal dominant, otozomal resesif ya da X'e bağlı geçebilir. Çubuk hücreleri yaşamaya devam eder; ancak bu hücrelerden gelen sinyal bir sonraki sinir hücresine düzgün aktarılamaz.

Bazı çocuklarda gece körlüğüne miyopi, gözlerde istemsiz titreme (nistagmus) veya şaşılık eşlik eder. Tanıda en değerli test elektroretinografidir; bu hastalığa özgü dalga paterni tavuk karasından ayırt etmeyi sağlar. İlerleyici olmaması, aileler için önemli ve rahatlatıcı bir bilgidir.

Gece körlüğü hangi vitamin eksikliğinde görülür?

Gece körlüğü en çok A vitamini eksikliğinde görülür. Dünya Sağlık Örgütü (WHO), gece körlüğünü A vitamini eksikliğinin göze ait en erken belirtilerinden biri olarak tanımlar. Eksiklik ilerlerse gözün ön yüzeyinde kuruluk (kserozis), beyaz lekeler ve ileri dönemde kornea hasarı gelişebilir.

A vitamini iki kaynaktan alınır. Hazır A vitamini karaciğer, yumurta sarısı ve süt ürünlerinde bulunur. Vücudun A vitaminine çevirdiği beta-karoten ise havuç, tatlı patates, kabak ve koyu yeşil yapraklı sebzelerde bulunur. Dengeli beslenen sağlıklı bir yetişkinde A vitamini eksikliği nadirdir.

Risk altındaki gruplar şunlardır:

  • Bağırsak emilimini bozan hastalığı olanlar (çölyak, Crohn hastalığı, kistik fibrozis)
  • Obezite cerrahisi geçirmiş kişiler
  • Kronik karaciğer hastalığı veya pankreas yetmezliği olanlar
  • Uzun süreli, çok kısıtlı diyet uygulayanlar ve beslenme bozukluğu olanlar

A vitamini yağda çözünür ve vücutta birikir. Yüksek doz takviyeler karaciğere zarar verebilir ve gebelikte bebeğe zararlı olabilir. Bu nedenle kan düzeyi ölçülmeden ve hekim önerisi olmadan A vitamini takviyesine başlanmamalıdır. Bazı kalıtsal retina hastalıklarında, özellikle Stargardt hastalığında, A vitamini takviyesinin zararlı olabileceği de akılda tutulmalıdır.

Gece körlüğü belirtileri nelerdir?

Gece körlüğünün temel belirtisi karanlıkta veya loş ışıkta görmenin belirgin biçimde azalmasıdır. Gündelik hayatta şu durumlar dikkat çeker:

  • Akşam karanlığında yürürken kaldırım ve basamakları seçememe
  • Sinemaya veya karanlık bir odaya girince uzun süre hiçbir şey görememe
  • Gece araç kullanırken yol çizgilerini ve yayaları geç fark etme
  • Karşıdan gelen farlarda belirgin kamaşma ve sonrasında uzun süre görememe
  • Akşamları dışarı çıkmaktan kaçınma, karanlıkta bir yakınının koluna girme ihtiyacı
  • Çocuklarda karanlıkta oynamak istememe, akşamları sık düşme ve çarpma

Bu belirtilere çevresel görmede daralma, gündüz de yandan gelen kişileri fark edememe veya ailede benzer yakınmalar eşlik ediyorsa kalıtsal bir retina hastalığı akla gelir. Göz kuruluğu ve yanma eşlik ediyorsa A vitamini eksikliği araştırılır.

Gece körlüğü olan nasıl görür?

Gece körlüğü olan bir kişi, aydınlık ortamda çoğu zaman normal görür. Loş ışıkta ise görüntü grileşir, kontrast azalır ve ayrıntılar kaybolur. Işık kaynaklarının etrafında hale ve kamaşma belirginleşebilir. Neden tavuk karası ise karanlıktaki zorluğa zamanla gündüz de fark edilen tünel görme eklenir.

Gece körlüğü nasıl anlaşılır?

Gece körlüğü ilk olarak kişinin kendi gözlemiyle fark edilir, ancak nedeni ancak göz muayenesi ve testlerle anlaşılır. Muayenede görme keskinliği ölçülür, göz bebeği damla ile büyütülerek retina incelenir ve gerekirse kanda A vitamini düzeyine bakılır. Muayeneye giderken yakınmanın ne zaman başladığını, ailede benzer sorun olup olmadığını, kullandığınız ilaçları ve geçirdiğiniz ameliyatları not almanız hekiminizin işini kolaylaştırır.

Kalıtsal bir retina hastalığından şüphelenilirse elektroretinografi (ERG, retinanın ışığa verdiği elektriksel cevabı ölçen test), karanlık adaptometri ve görme alanı testi yapılır. İnternetteki online testler şüphe uyandırabilir ama tanı koymaz. Evde fark edilebilecek işaretler ve kesin tanı testlerinin ayrıntıları gece körlüğü testi sayfamızda anlatılmıştır.

Prof. Dr. Ayşe Öner, Türk Oftalmoloji Derneği'nin Elektrodiagnostik birimine üyedir; uzmanlık tezi de retinanın elektriksel testlerinden pattern elektroretinografi üzerinedir. Bu testler, gece körlüğünün retinadan mı yoksa başka bir nedenden mi kaynaklandığını ayırt etmede belirleyicidir.

Gece körlüğü nasıl geçer? Tedavisi var mı?

Gece körlüğünün tedavisi, nedenine göre değişir. Bazı nedenlerde tamamen düzelirken bazılarında kalıcıdır:

  1. A vitamini eksikliği: Kan düzeyi düşükse hekim önerisiyle takviye yapılır ve altta yatan emilim sorunu tedavi edilir. Erken dönemde gece görmesi genellikle günler-haftalar içinde düzelir.
  2. Katarakt: Katarakt ameliyatı sonrası kamaşma ve gece görme zorluğu çoğu zaman belirgin biçimde azalır.
  3. Kırma kusuru ve yüksek miyopi: Güncel ve doğru numaralı gözlük veya kontakt lens gece görmesini iyileştirebilir.
  4. İlaç kaynaklı gece körlüğü: Gerekirse hekim, ilacı değiştirmeyi veya bırakmayı değerlendirir. İlaçları kendi kendinize bırakmayın.
  5. Kalıtsal retina hastalıkları: Tavuk karası gibi hastalıklarda gece körlüğü kalıcıdır. Bazı genetik tipler için gen tedavisi ve araştırma aşamasındaki yöntemler bulunur; tedavi edilebilir eşlik eden sorunlar ayrıca ele alınır.
  6. Konjenital durağan gece körlüğü: Kalıcıdır ama genellikle ilerlemez. Gözlükle kırma kusurunun düzeltilmesi ve günlük yaşam önlemleri yeterli olabilir.

Gece körlüğü için "egzersiz", "göz yogası" ya da bitkisel karışımların etkisini gösteren bilimsel bir çalışma yoktur.

Gece körlüğü olanlar için günlük önlemler

Nedeni ne olursa olsun, bazı basit önlemler akşam saatlerinde güvenliği artırır:

  • Evde koridor, merdiven ve banyoda gece lambası veya hareket sensörlü aydınlatma kullanın.
  • Akşam dışarı çıkarken yanınızda küçük bir el feneri bulundurun; telefon ışığı da işe yarar.
  • Karanlık bir ortama girdiğinizde birkaç dakika durup gözünüzün uyum sağlamasını bekleyin.
  • Basamak kenarlarını kontrast renkli bantla belirginleştirin.
  • Parlak ışıktan karanlığa geçişlerde kamaşmayı azaltmak için gündüz güneş gözlüğü kullanın.

Görme kaybı kalıcıysa ve günlük yaşamı belirgin biçimde etkiliyorsa, az görme destekleri ve rehabilitasyon seçenekleri değerlendirilebilir. Görme kaybının genel nedenleri ve türleri görme kaybı sayfamızda özetlenmiştir.

Ne zaman göz doktoruna gitmelisiniz?

Karanlıkta görme zorluğu haftalardır sürüyorsa, giderek artıyorsa veya günlük yaşamı etkiliyorsa bir göz hekimine başvurmalısınız. Şu durumlarda başvuruyu geciktirmeyin:

  • Gece körlüğü çocukluk veya gençlikte başladıysa ya da ailede benzer yakınma varsa
  • Gündüz de yandan gelen cisimleri fark etmekte zorlanıyorsanız
  • Bağırsak hastalığı, obezite cerrahisi veya karaciğer hastalığı öykünüz varsa
  • Gözde kuruluk ve yanma da varsa

Görmenin aniden azalması, gözün önüne perde inmesi, ışık çakmaları veya uçuşan cisimlerde ani artış, ağrılı kızarık göz gece körlüğünden farklı ve acil durumlardır. Bu durumlarda aynı gün göz acil servisine başvurun ya da 112'yi arayın. Acil belirtiler ani görme kaybı sayfamızda ayrıca anlatılmıştır.

Gece körlüğünde araç kullanmak güvenli mi?

Gece körlüğünüz varsa, nedeni netleşene kadar gece araç kullanmamanız güvenliğiniz için önerilir. Karanlıkta yaya, bisikletli veya yoldaki engelleri geç fark etmek kaza riskini artırır.

İnternette "gece körlüğü gözlüğü" olarak satılan sarı camlı gece sürüş gözlükleri, gece görmesini iyileştirmez. Hwang ve arkadaşlarının 2019'da yayımladığı simülasyon çalışmasında bu gözlüklerin karanlıkta yaya fark etmeyi iyileştirmediği ve far kamaşmasının etkisini azaltmadığı bildirilmiştir. Doğru numaralı, temiz ve yansıma önleyici kaplamalı bir gözlük ile temiz bir ön cam daha yararlıdır.

Kalıcı bir retina hastalığı olanlarda ehliyet ve sürüş uygunluğu, görme keskinliği ve görme alanı testleriyle değerlendirilir. Bu konu tavuk karası ile yaşam yazımızda ele alınmıştır.

Durumunuzun değerlendirilmesi için muayene randevusu oluşturabilirsiniz.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.

Kaynaklar

  1. World Health Organization. Xerophthalmia and night blindness for the assessment of clinical vitamin A deficiency in individuals and populations. Vitamin and Mineral Nutrition Information System. Geneva: WHO; 2014 (WHO/NMH/NHD/EPG/14.4).
  2. Hartong DT, Berson EL, Dryja TP. Retinitis pigmentosa. Lancet. 2006;368(9549):1795-1809.
  3. Zeitz C, Robson AG, Audo I. Congenital stationary night blindness: an analysis and update of genotype-phenotype correlations and pathogenic mechanisms. Prog Retin Eye Res. 2015;45:58-110.
  4. Robson AG, Frishman LJ, Grigg J, et al. ISCEV Standard for full-field clinical electroretinography (2022 update). Doc Ophthalmol. 2022;144(3):165-177.
  5. Hwang AD, Tuccar-Burak M, Peli E. Comparison of pedestrian detection with and without yellow-lens glasses during simulated night driving with and without headlight glare. JAMA Ophthalmol. 2019.

Sıkça sorulan sorular

Gece körlüğü kalıcı mıdır?

Gece körlüğünün kalıcı olup olmadığı nedenine bağlıdır. A vitamini eksikliği, katarakt veya yanlış gözlük numarası gibi nedenlerde genellikle düzelir. Tavuk karası ve diğer kalıtsal retina hastalıklarında ise kalıcıdır. Bu ayrım göz muayenesi ve gerektiğinde elektroretinografi ile yapılır; bu yüzden nedeni öğrenmeden kalıcı olup olmadığına karar verilemez.

Havuç yemek gece körlüğüne iyi gelir mi?

Havuç, vücudun A vitaminine çevirdiği beta-karoten içerir. Gerçekten A vitamini eksikliği olan kişide dengeli beslenme, gece görmesinin düzelmesine katkı sağlar. Ancak tavuk karası, katarakt veya miyopi kaynaklı gece körlüğünü havuç düzeltmez. A vitamini düzeyi normal olan birinde fazladan havuç tüketmek gece görmesini artırmaz.

Çocuklarda gece körlüğü neden olur?

Çocuklarda gece körlüğünün en sık nedenleri kalıtsal retina hastalıkları, konjenital durağan gece körlüğü ve beslenme veya emilim sorunlarına bağlı A vitamini eksikliğidir. Karanlıktan korkma, akşamları sık düşme veya karanlıkta oynamak istememe ilk işaretler olabilir. Bu davranışları fark eden ailelerin çocuğu bir göz hekimine götürmesi önerilir.

Gece körlüğü gözlükle düzelir mi?

Gece körlüğü kırma kusurundan veya karanlıkta artan miyopiden kaynaklanıyorsa doğru numaralı gözlük belirgin fayda sağlayabilir. Ancak retinadaki hücre kaybına bağlı gece körlüğünü hiçbir gözlük düzeltmez. Sarı camlı gece sürüş gözlüklerinin gece görmesini iyileştirdiğine dair bilimsel kanıt yoktur.

Telefon veya ekran kullanmak gece körlüğü yapar mı?

Hayır. Telefon, bilgisayar veya televizyon kullanımının gece körlüğüne yol açtığını gösteren bir kanıt yoktur. Uzun ekran kullanımı göz yorgunluğu ve kuruluk yapabilir, bu da akşamları görme konforunu azaltabilir. Ancak bu durum retinadaki hücre kaybı ya da A vitamini eksikliği ile ilişkili gerçek bir gece körlüğü değildir.

Gece körlüğü için hangi doktora gidilir?

Gece körlüğü yakınmasında bir göz hastalıkları uzmanına başvurulmalıdır. Kalıtsal bir hastalıktan şüpheleniliyorsa retina ve elektrofizyolojik testler konusunda deneyimli bir merkez tanıyı hızlandırır. A vitamini eksikliğine yol açan bir bağırsak veya karaciğer hastalığı düşünülürse ilgili iç hastalıkları uzmanlarıyla birlikte değerlendirme yapılır.

Gece körlüğü tek gözde olur mu?

A vitamini eksikliği ve kalıtsal retina hastalıkları gibi nedenler genellikle iki gözü birlikte etkiler. Karanlıkta görme zorluğu belirgin biçimde tek gözdeyse, o göze özgü bir sorun düşünülür: tek taraflı katarakt, retina hastalığı, glokom veya göz siniri sorunları bunlar arasındadır. Bu durumda her iki göz ayrı ayrı muayene edilmeli ve nedeni araştırılmalıdır.

Gece körlüğü yaşla birlikte artar mı?

Evet, yaş ilerledikçe göz bebeği küçülür, mercek bulanıklaşır ve karanlığa uyum yavaşlar. Bu nedenle 60 yaş üzerinde gece görmesi bir miktar azalabilir. Ancak belirgin, giderek artan veya günlük yaşamı etkileyen gece görme zorluğu yaşlılığa bağlanmamalı; katarakt, glokom veya retina hastalıkları açısından muayene edilmelidir.

Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurunuz.

İlgili sayfalar

Leber Konjenital Amorzis (LCA)

Doğumda veya yaşamın ilk birkaç ayında kendini gösteren, ağır görme kaybı veya tam körlükle sonuçlanan Leber Konjenital Amorzis (LCA), hem bebek hem de aile için zorlu…

Konjenital Retina Distrofileri

Tıbbi literatürde Konjenital Retina Distrofileri çatısı altında toplanan bu hastalık grubu, yaşamın henüz ilk günlerinden itibaren kendini gösteren ve görme yetisini…

Makula Distrofileri

Tıbbi literatürde Makula Distrofileri olarak adlandırılan bu genetik kökenli göz hastalıkları grubu, merkezi görmeyi yavaş ancak ilerleyici bir şekilde bozarak yaşam…

Bilgi Formu

Bilgi ve muayene talepleriniz için formu doldurabilir veya telefon ve WhatsApp üzerinden ulaşabilirsiniz.