
Bu sayfada
Kısa cevap: Tek gözde görme kaybı; katarakt, sarı nokta hastalıkları, makula ödemi, retina damar tıkanıklığı, retina dekolmanı, optik nörit veya göz tembelliği gibi nedenlerle olur. Sol gözde görme kaybı nedenleri sağ gözdekilerle aynıdır; hangi gözün etkilendiği tanıyı genellikle değiştirmez. Ani başlayan kayıp aynı gün göz acili gerektirir.
Acil uyarı: Tek gözde dakikalar ya da saatler içinde gelişen görme kaybı (kendiliğinden geçmiş olsa bile), perde inmesi, ışık çakmalarıyla birlikte uçuşan cisimlerde ani artış, ağrılı kırmızı göz ya da 50 yaş üstünde şakak veya çene ağrısıyla gelen görme bozulması varsa aynı gün göz aciline gidin. Konuşma bozukluğu, yüzde kayma ya da kol-bacakta güçsüzlük eşlik ediyorsa 112'yi arayın.
Sağ veya sol gözde görme kaybı fark eder mi?
Hayır, çoğu durumda fark etmez. Katarakt, sarı nokta hastalığı, damar tıkanıklıkları ve göz siniri hastalıkları sağ ve sol gözde aynı sıklıkta görülür ve aynı şekilde tedavi edilir. "Sol gözde görme kaybı nedenleri" ile "sağ gözde görme kaybı nedenleri" aynı listedir.
Hastalığın hangi gözde başladığı çoğunlukla rastlantıdır. Önemli olan hangi göz olduğu değil, kaybın ne kadar hızlı geliştiği, ağrı olup olmadığı, görme alanının hangi bölümünü etkilediği ve diğer gözde benzer bir bulgu bulunup bulunmadığıdır.
Önemli istisna: "Sol gözüm görmüyor" ama sorun beyindeyse
Bazı kişiler "sol gözümün sol tarafı görmüyor" diye başvurur; muayenede ise iki gözün de sol yarısında kayıp bulunur. Bu tabloya homonim hemianopi denir ve sorun gözde değil, görüntüyü işleyen beyin bölgesindedir. En sık nedeni inmedir, daha seyrek olarak tümör veya yaralanmadır.
Bu ayrımı yapmanın en kolay yolu her gözü ayrı ayrı kapatarak bakmaktır. Kayıp yalnızca bir gözü kapattığınızda ortaya çıkıyorsa sorun büyük olasılıkla o göze aittir. Her iki gözle de aynı tarafta bir eksiklik varsa beyin kaynaklı bir neden düşünülür. Bu tür bir kayıp yeni başladıysa inme olasılığı nedeniyle beklemeden 112 aranmalıdır.
Tek gözde görme kaybı neden fark edilmez?
Tek gözde görme kaybı, sağlam göz eksikliği büyük ölçüde telafi ettiği için uzun süre fark edilmeyebilir. İki göz açıkken beyin iki görüntüyü birleştirir ve daha net olanı öne çıkarır. Kişi günlük hayatında bir değişiklik hissetmez.
Kayıp çoğu zaman tesadüfen anlaşılır. Gözünü kaşırken, bir gözüne toz kaçtığında ya da ehliyet veya işe giriş muayenesinde bir gözü kapatıldığında kişi o gözle neredeyse göremediğini fark eder. Bu durum "birden oldu" diye algılanabilir; oysa kayıp aylar, hatta yıllar içinde gelişmiş olabilir. Kaybın gerçekten ani mi, yoksa yalnızca yeni mi fark edildiği muayenede ayrılır. Bu ayrımı kendiniz yapmaya çalışmayın; ne zaman başladığından emin olmadığınız bir kayıpta da beklemeden göz hekimine başvurun.
Evde her gözü ayrı ayrı nasıl kontrol edebilirim?
Evde her gözü ayrı kapatarak yapılan basit bir kontrol, tek gözdeki değişikliği erken fark etmenizi sağlar. Bu kontrol muayenenin yerini tutmaz, ama ne zaman doktora gitmeniz gerektiğini gösterir. Haftada bir yapmanız yeterlidir.
- İyi aydınlatılmış bir ortam seçin. Kullandığınız gözlüğü takın.
- Bir gözünüzü avucunuzla kapatın. Göze bastırmayın; bastırmak sonraki birkaç saniye bulanık görmenize neden olur.
- Normal okuma mesafesinde bir metin okuyun. Harflerin netliğini, satırların ortasında eksik veya silik alan olup olmadığını kontrol edin.
- Düz bir çizgiye bakın. Kapı kasası, fayans aralığı veya Amsler ızgarası (kareli test kâğıdı) kullanabilirsiniz. Çizgilerde eğrilik, dalgalanma veya kopukluk olup olmadığına dikkat edin.
- Kenarları kontrol edin. Ortaya bakarken odanın köşelerini, tavanı ve zemini görebiliyor musunuz?
- Renklere ve parlaklığa bakın. Beyaz bir duvar veya kırmızı bir nesne bir gözde daha soluk ya da koyu görünüyor mu?
- Diğer göz için tekrarlayın ve iki gözü karşılaştırın.
Yeni bir fark saptarsanız birkaç gün içinde göz muayenesi planlayın. Çizgilerde yeni başlayan eğrilik veya merkezde yeni leke yaş tip sarı noktanın belirtisi olabileceği için muayene 1–2 günü geçmemelidir. Fark ani başladıysa aynı gün göz aciline gidin. Amsler ızgarasının nasıl kullanılacağı ve sonucun nasıl yorumlanacağı sarı nokta hastaları nasıl görür? Amsler testi sayfasında anlatılmıştır.
Tek gözde ani görme kaybı neden olur?
Tek gözde ani görme kaybının başlıca nedenleri retina arter ve ven tıkanıklıkları ("göze pıhtı atması"), retina dekolmanı, vitreus kanaması, akut açı kapanması glokomu, optik nörit ve iskemik optik nöropatidir. Bu nedenlerin bir kısmında dakikalar ve saatler önemlidir. Her bir nedenin belirtileri, aciliyet tablosu ve geçici görme kaybının neden inme habercisi olabileceği ani görme kaybı sayfasında ayrıntılı anlatılmıştır.
Tek gözde yavaş gelişen görme kaybı neden olur?
Tek gözde yavaş gelişen görme kaybının en sık nedenleri katarakt, sarı nokta (makula) hastalıkları, makula ödemi, glokom ve göz tembelliğidir. Bu hastalıkların çoğu iki gözü de etkileyebilir, ama farklı hızda ilerledikleri için kişi kaybı önce tek gözde fark eder.
Katarakt
Katarakt, göz merceğinin bulanıklaşmasıdır ve sıklıkla bir gözde diğerinden daha hızlı ilerler. Puslu görme, farlarda kamaşma ve renklerin sarımsı görünmesi tipiktir. Bir gözde yaralanma, uzun süreli kortizon kullanımı veya geçirilmiş göz ameliyatı varsa katarakt o gözde daha erken gelişebilir. Tedavisi ameliyatladır.
Sarı nokta (makula) hastalıkları
Sarı nokta hastalıkları merkezi görmeyi bozar: okunan satırın ortasında leke, çizgilerde eğrilik, yüzleri seçmede güçlük olur. Tek gözde sık görülen makula hastalıkları şunlardır:
- Yaş tip sarı nokta hastalığı: Çoğunlukla önce bir gözde başlar; göz içi iğne tedavisi ne kadar erken başlarsa o kadar iyidir.
- Epiretinal membran: Retina yüzeyinde ince bir zar oluşur ve sarı noktayı buruşturur; çizgiler dalgalı görünür.
- Makula deliği: Sarı noktanın merkezinde tam kat açıklık oluşur; merkezde koyu leke belirir. Ameliyat seçenekleri makula deliği sayfasındadır.
- Santral seröz koryoretinopati: Sarı noktanın altında sıvı birikir; genç ve orta yaşlı erkeklerde, stres ve kortizon kullanımıyla ilişkili olarak daha sık görülür.
Gözde ödem ve görme kaybı
"Gözde ödem" aramalarının büyük bölümü makula ödemini, yani sarı noktada sıvı birikmesini ifade eder. Makula ödemi görmeyi bulanıklaştırır ve çizgileri eğri gösterir. Ödem çekildikçe görme çoğunlukla düzelir; ancak uzun süren ödem retinada kalıcı hasar bırakabilir.
Makula ödeminin başlıca nedenleri:
- Diyabetik retinopati (genellikle iki gözde, ama asimetrik olabilir)
- Retina ven tıkanıklığı (çoğunlukla tek göz)
- Katarakt ameliyatı sonrası gelişen ödem (ameliyat edilen gözde)
- Üveit, yani göz içi iltihabı
- Yaş tip sarı nokta hastalığındaki sızıntı
Gözde ödem göz sinirinin başında da olabilir (optik disk ödemi). Tek gözde optik disk ödemi çoğunlukla optik nörit veya iskemik optik nöropatiye bağlıdır. İki gözde birden optik disk ödemi ise kafa içi basınç artışını (papilödem) düşündürür ve aynı gün acil değerlendirme gerektirir.
Retina damar tıkanıklıkları
Retina ven tıkanıklığı, tek gözde görme kaybının sık nedenlerindendir. Kayıp ani olabileceği gibi birkaç gün içinde sinsice de gelişebilir. Tansiyon, diyabet ve glokom başlıca risk faktörleridir. Görmeyi en çok azaltan şey eşlik eden makula ödemidir ve bu ödem göz içi iğne tedavileriyle kontrol altına alınabilir. Arter tıkanıklığı ise ani ve ağır seyreder.
Optik nörit ve diğer göz siniri hastalıkları
Optik nörit, göz sinirinin iltihabıdır ve genellikle tek gözde görülür. Görme birkaç gün içinde azalır, göz hareketiyle ağrı olur ve renkler soluk görünür. Çoğu hastada görme haftalar-aylar içinde belirgin düzelir. MS ile ilişkisi ve tedavi süreci optik nörit (göz siniri iltihabı) sayfasında anlatılmıştır. İskemik optik nöropati, göz siniri basısı ve kalıtsal optik nöropatiler de tek gözde başlayabilir.
Göz tembelliği (ambliyopi)
Göz tembelliği, çocuklukta bir gözün yeterince net görüntü almaması nedeniyle beyinle bağlantısının tam gelişmemesidir. En sık nedenleri iki göz arasındaki numara farkı, şaşılık ve çocuklukta görmeyi engelleyen katarakt gibi durumlardır. Göz yapısal olarak sağlıklı görünür, ama gözlükle tam düzelmez.
Erişkin yaşta "bir gözüm hep az görüyormuş" diye fark edilen kayıpların bir kısmı göz tembelliğidir. Tedavisi en etkili biçimde çocuklukta, kapama ve gözlükle yapılır; erişkin yaşta seçenekler sınırlıdır. Erişkinde yeni fark edilen tek göz kaybını göz tembelliğine bağlamadan önce diğer nedenlerin muayeneyle dışlanması gerekir.
Glokom
Glokom iki gözü de etkileyen bir hastalıktır, ancak çoğu zaman bir gözde daha ileridir. Görme alanı kenarlardan daraldığı ve sağlam göz bu kaybı telafi ettiği için kişi uzun süre fark etmez. Akut açı kapanması glokomu ise tek gözde ağrılı, kızarık ve ani bir tablo yapar.
Tek gözde görme kaybının nedeni nasıl bulunur?
Tanı, ayrıntılı göz muayenesi ve gerekli görüntüleme testleriyle konur. Muayenede iki göz her zaman birlikte değerlendirilir; çünkü diğer gözdeki erken bulgular tanıya yön verir.
- Görme keskinliği ve gözlük ölçümü: Kaybın derecesini ve gözlükle düzelip düzelmediğini gösterir.
- Göz içi basıncı ve biyomikroskop muayenesi: Katarakt, glokom ve ön bölüm sorunları için.
- Göz dibi muayenesi: Retina, sarı nokta, damarlar ve göz siniri değerlendirilir.
- Optik koherens tomografi (OKT): Makula ödemini, zarları, delikleri ve sinir lifi kaybını gösterir.
- Anjiyografi: Damar tıkanıklığı ve sızıntıyı ortaya koyar.
- Görme alanı testi: Kaybın yerini ve yaygınlığını belirler.
- VEP ve ERG: Görsel uyarılmış potansiyel (VEP) göz sinirinin, elektroretinografi (ERG) retinanın işlevini ölçer. Bu testler, Prof. Dr. Ayşe Öner'in çalışma alanlarından olan elektrodiagnostik grubundadır ve muayenede açıklanamayan tek göz kayıplarında yol gösterir.
Muayeneye giderken şu bilgileri hazırlamanız tanıyı hızlandırır:
- Kaybı ilk ne zaman ve nasıl fark ettiğiniz (ani mi, tesadüfen mi)
- Evde her gözü ayrı kapattığınızda gördüğünüz farklar: merkezde leke, çizgilerde eğrilik, kenarda gölge, renklerde solukluk
- Eşlik eden ağrı, kızarıklık, ışık çakması, baş ağrısı
- Diyabet, tansiyon, kalp ritim bozukluğu ve kullandığınız ilaçlar
- Çocuklukta göz tembelliği, şaşılık veya gözlük kullanımı öyküsü
Sol gözde görme kaybı tedavisi nasıl yapılır?
Tedavi hangi gözde olduğuna göre değil, nedene göre belirlenir. Sol gözde görme kaybı tedavisi ile sağ gözdeki tedavi aynı ilkelere dayanır.
| Neden | Başlıca tedavi yaklaşımı |
|---|---|
| Katarakt | Ameliyatla merceğin değiştirilmesi |
| Yaş tip sarı nokta | Göz içi iğne tedavisi |
| Diyabetik ve ven tıkanıklığına bağlı makula ödemi | Göz içi iğne tedavisi, kortizon içeren göz içi uygulamalar, lazer |
| Epiretinal membran, makula deliği | Vitreoretinal cerrahi |
| Retina dekolmanı | Acil cerrahi |
| Optik nörit | Gerekirse damardan kortizon; MS açısından nöroloji takibi |
| Glokom | Damla, lazer veya cerrahiyle göz içi basıncının düşürülmesi |
| Göz tembelliği | Çocuklukta gözlük ve kapama; erişkinde seçenekler sınırlı |
| Retina arter tıkanıklığı | Acil değerlendirme, damar risklerinin ve 50 yaş üstünde dev hücreli arteritin araştırılması; kayıp çoğunlukla kalıcıdır |
Tedaviye rağmen kalıcı kayıp olduğunda amaç diğer gözü korumak ve kalan görmeyi günlük hayatta etkin biçimde kullanmaktır. Tüm nedenlerin genel tablosu görme kaybı nedenleri sayfasında yer alır.
Tek gözle yaşam nasıl olur?
Tek gözü görmeyen veya çok az gören kişilerin büyük bölümü birkaç ay içinde günlük hayatına uyum sağlar. En belirgin değişiklik derinlik algısındadır. İki göz birlikte çalıştığında beyin iki farklı açıdan gelen görüntüyü birleştirerek mesafeyi hesaplar; tek gözde bu hesap, nesnelerin büyüklüğü, gölgeler ve baş hareketi gibi ipuçlarıyla yapılır.
İlk haftalarda sık yaşanan zorluklar ve pratik öneriler:
- Bardağa su doldururken taşırma: Bardağın kenarına parmak dokundurmak yardımcı olur.
- Merdiven ve kaldırımlar: Basamak kenarlarını renkli bantla belirginleştirmek, trabzana tutunmak düşme riskini azaltır.
- Görmeyen taraftan çarpma: Başınızı o tarafa daha sık çevirme alışkanlığı kazanmak gerekir.
- Sağlam gözün korunması: Spor, bahçe işleri ve tamirat sırasında darbeye dayanıklı koruyucu gözlük kullanılması önerilir.
- Düzenli kontrol: Sağlam gözün muayeneleri aksatılmamalıdır; çünkü artık görmenin büyük kısmını bu göz sağlar.
Tek gözle araç kullanılabilir mi?
Tek gözle araç kullanılıp kullanılamayacağı, sağlam gözün görme keskinliği ve görme alanı ile mevzuattaki sürücü sağlık şartlarına bağlıdır. Türkiye'de bu karar, sürücü adayları ve sürücüler için düzenlenen sağlık raporu sürecinde verilir; ticari ehliyet sınıfları için şartlar daha sıkıdır. Yeni tek göz kaybı yaşayan kişilerin derinlik algısına uyum sağlayana kadar bir süre araç kullanmaması ve muayene sonrası raporla değerlendirilmesi uygundur.
Durumunuzun değerlendirilmesi için muayene randevusu oluşturabilirsiniz.
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
- Holmes JM, Clarke MP. Amblyopia. Lancet. 2006;367(9519):1343-1351.
- Beck RW, Cleary PA, Anderson MM Jr, et al. A randomized, controlled trial of corticosteroids in the treatment of acute optic neuritis. N Engl J Med. 1992;326(9):581-588.
- Schmidt-Erfurth U, Garcia-Arumi J, Gerendas BS, et al. Guidelines for the management of retinal vein occlusion by the European Society of Retina Specialists (EURETINA). Ophthalmologica. 2019;242(3):123-162.
- Hayreh SS. Ischemic optic neuropathy. Prog Retin Eye Res. 2009;28(1):34-62.
- Mac Grory B, Schrag M, Biousse V, et al. Management of central retinal artery occlusion: a scientific statement from the American Heart Association. Stroke. 2021;52(6):e282-e294. doi:10.1161/STR.0000000000000366
- Zhang X, Kedar S, Lynn MJ, Newman NJ, Biousse V. Natural history of homonymous hemianopia. Neurology. 2006;66(6):901-905.
Sıkça sorulan sorular
Sol gözde görme kaybı kalp veya beyinle ilgili olabilir mi?
Olabilir. Tek gözde ani veya gelip geçen kararma, boyun damarlarından ya da kalpten gelen bir pıhtının retina damarını tıkamasından kaynaklanabilir ve inme habercisi olabilir. Ayrıca iki gözün aynı tarafını etkileyen beyin kaynaklı kayıplar "sol gözüm görmüyor" diye algılanabilir. Bu durumlarda göz, nöroloji ve kalp değerlendirmesi birlikte yapılır.
Sağ gözde görme kaybı nedenleri sol gözden farklı mıdır?
Hayır. Sağ gözde görme kaybı nedenleri sol gözdekilerle aynıdır; göz hastalıklarının hiçbiri belirli bir tarafı tercih etmez. Hangi gözün etkilendiği tedaviyi de değiştirmez. Belirleyici olan kaybın hızı, ağrının varlığı, etkilenen görme alanı bölümü ve muayene bulgularıdır.
Tek gözde bulanık görme kendiliğinden geçer mi?
Bazı nedenler kendiliğinden düzelebilir; göz kuruluğu ve optik nöritin bir kısmı bunlara örnektir. Ancak makula ödemi, damar tıkanıklığı, dekolman ve katarakt kendiliğinden geçmez ve beklemek kalıcı hasar riskini artırabilir. Aniden başlayan tek göz bulanıklığı aynı gün, birkaç gün içinde düzelmeyen bulanıklık ise kısa sürede muayene gerektirir.
Tek gözde görme kaybı diğer gözü de etkiler mi?
Nedene bağlıdır. Yaş tip sarı nokta, glokom, diyabetik retinopati ve kalıtsal hastalıklar zamanla diğer gözde de görülebilir. Dev hücreli arterit tedavi edilmezse kısa sürede diğer gözü etkileyebilir. Yaralanma veya tek taraflı damar tıkanıklığı ise diğer göze yayılmaz, ancak damar risk faktörleri ortak olduğu için diğer göz de izlenmelidir.
Tek gözü görmeyen kişi ehliyet alabilir mi?
Sağlam göz mevzuatın öngördüğü görme keskinliği ve görme alanı şartlarını sağlıyorsa özel araç ehliyeti mümkün olabilir. Ticari sınıflarda şartlar daha sıkıdır. Karar, yetkili sağlık kurulunun hazırladığı sürücü sağlık raporuna göre verilir. Yeni kayıp yaşayanların bir süre uyum dönemi geçirmesi önerilir.
Çocuğumun bir gözünün az gördüğünü nasıl anlarım?
Çocuklar tek gözdeki kaybı nadiren dile getirir. Bir gözü kapatıldığında huzursuzlanması veya ağlaması, başını belirli bir yöne çevirerek bakması, gözlerden birinin kayması ve göz bebeğinde beyaz yansıma uyarı işaretleridir. Beyaz yansıma görülürse muayene geciktirilmemelidir. Göz tembelliği çocuklukta daha etkili tedavi edildiği için okul öncesi dönemde göz muayenesi önerilir.
Tek gözde görme kaybı olan biri engelli raporu alabilir mi?
Alabilir; ancak oran tek gözün değil, iki gözün birlikte değerlendirilmesiyle hesaplanır. Bir gözü görmeyen, diğer gözü sağlıklı kişilerde hesaplanan oran, iki gözünde kayıp olanlara göre daha düşük çıkar. Oranın nasıl hesaplandığı ve yüzdelerin ne anlama geldiği görme kaybı yüzdesi ve engelli raporu sayfasında anlatılmıştır.
Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurunuz.


