Az Görme (Düşük Görme) Nedir? Kimler Az Gören Sayılır?

Az Görme (Düşük Görme) Nedir? Kimler Az Gören Sayılır – bilgilendirme görseli
Bu sayfada

Kısa cevap: Az görme (düşük görme), gözlük, kontakt lens, ilaç veya ameliyatla düzeltilemeyen ve günlük işleri zorlaştıran kalıcı görme kaybıdır. Dünya Sağlık Örgütü, daha iyi gören gözün görme keskinliğine göre hafif, orta ve ağır görme bozukluğunu ve körlüğü ayırır. Az gören kişilerin çoğunda kullanılabilir bir görme vardır.

Az görme nedir?

Az görme, bir göz hastalığının tedavisi tamamlandıktan sonra da kalan ve gözlükle düzelmeyen görme kaybıdır. Kişi tamamen kör değildir; ama okuma, yüz tanıma, yolda yürüme veya ekran kullanma gibi işlerde belirgin zorluk yaşar. Tıp dilinde "düşük görme" (low vision) olarak da anılır.

Az görmenin iki temel bileşeni vardır. Birincisi görme keskinliğinin azalmasıdır: harfler ve ayrıntılar yeterince net seçilemez. İkincisi görme alanının daralmasıdır: kişi ortayı görebilse bile kenarları göremez, tünelden bakar gibi görür. Kontrast duyarlılığının azalması ve ışığa aşırı hassasiyet de az görmenin sık eşlikçileridir.

Az görmenin ölçütü, sağlıklı bir gözdeki "bulanık görme"den farklıdır. Miyopi ya da astigmat nedeniyle bulanık gören biri gözlük taktığında net görür; az gören bir kişi ise doğru gözlükle de net göremez. Bu nedenle az görme, gözün optik yapısında değil; retina, sarı nokta, göz siniri veya beynin görme merkezlerinde kalıcı bir hasarın sonucudur.

Gözlükle düzelir mi?

Hayır, tanımı gereği az görme gözlükle tam olarak düzelmez. Yine de güncel ve doğru ölçülmüş bir gözlük önemlidir; çünkü kalan görmeden en fazla yararlanmayı sağlar. Az gören kişiler için kullanılan büyüteçli gözlükler, teleskopik gözlükler ve filtreli camlar sıradan gözlükten farklıdır: görmeyi düzeltmez, kalan görmeyi daha kullanışlı hâle getirir. Bu cihazlar az görme rehabilitasyonu sayfasında ayrıntılı anlatılmıştır.

Kimler az gören sayılır?

Dünya Sağlık Örgütü'nün kullandığı Uluslararası Hastalık Sınıflaması (ICD-11), görme bozukluğunu daha iyi gören gözün uzak görme keskinliğine göre derecelendirir. Ölçüm, kişinin kullandığı gözlükle yapılan görme düzeyine göredir. Aşağıdaki tabloda Snellen değerleri (6 metre üzerinden) ve Türkiye'de sık kullanılan desimal karşılıkları birlikte verilmiştir.

KategoriDaha iyi gözde görme keskinliği (Snellen)Desimal karşılıkSınıflama
06/12 veya daha iyi0,5 ve üzeriGörme bozukluğu yok
16/12'den kötü, 6/18'e kadar0,5'in altı – 0,3Hafif görme bozukluğu
26/18'den kötü, 6/60'a kadar0,3'ün altı – 0,1Orta görme bozukluğu
36/60'tan kötü, 3/60'a kadar0,1'in altı – 0,05Ağır görme bozukluğu
43/60'tan kötü, 1/60'a kadar (1 metreden parmak sayma)0,05'in altı – 0,02Körlük
51/60'tan kötü, ışık algısına kadar0,02'nin altıKörlük
6Işık algısı yok—Körlük

Tabloya göre orta ve ağır görme bozukluğu, günlük dilde "az görme" olarak tanımlanan grubun büyük bölümünü oluşturur. Yakın görme için ayrı bir ölçüt vardır: mevcut gözlükle 40 cm'den N6 boyutundaki yazının okunamaması yakın görme bozukluğu olarak kabul edilir.

Rehabilitasyon açısından Dünya Sağlık Örgütü'nün daha işlevsel bir tanımı da kullanılır. Bu tanıma göre tedavi ve gözlük düzeltmesine rağmen daha iyi gözde görme keskinliği 6/18'den (0,3) kötü olan, ya da görme alanı bakış noktasından 10 derecenin altına inmiş, ancak kalan görmesini kullanan veya kullanabilecek kişiler az gören olarak değerlendirilir. ICD-10 sınıflamasında görme alanı bakış noktası çevresinde 10 derece veya daha aza indiğinde, görme keskinliği iyi olsa bile kişi körlük kategorisine alınır.

Türkiye'de engelli raporu için kullanılan "görme kaybı yüzdesi" bu sınıflamadan farklı bir hesaplamaya dayanır. Yüzdelerin ne anlama geldiği görme kaybı yüzdesi ve engelli raporu sayfasında anlatılmıştır.

Az görme ne kadar yaygındır?

Az görme, sanıldığından çok daha yaygın bir sorundur. 2021'de Lancet Global Health dergisinde yayımlanan küresel analize göre 2020'de dünyada 295 milyon kişi orta veya ağır görme bozukluğuyla, 43,3 milyon kişi ise körlükle yaşıyordu. Dünya Sağlık Örgütü'nün 2019 Dünya Görme Raporu, nüfusun yaşlanmasıyla birlikte sarı nokta hastalığı, glokom ve diyabetik retinopati gibi kalıcı görme kaybı yapan hastalıkların sayısının artmasının beklendiğini vurgular. Bu artış, az görme rehabilitasyonu hizmetlerine olan ihtiyacı da büyütmektedir.

Az görme nasıl değerlendirilir?

Az görme değerlendirmesi, standart göz muayenesinden daha ayrıntılıdır ve yalnızca "kaç görüyor" sorusuna değil, "kalan görmeyle neler yapabiliyor" sorusuna da cevap arar. Değerlendirmede genellikle şu ölçümler yapılır:

  • Az görme eşeliyle görme keskinliği: Standart tabloda en üst harfi bile okuyamayan kişilerde daha yakından ve daha hassas ölçüm yapılır.
  • Yakın görme ve okuma hızı: Kişinin hangi büyüklükteki yazıyı, ne hızda okuyabildiği belirlenir.
  • Kontrast duyarlılığı: Soluk ve düşük kontrastlı nesneleri ayırt etme yeteneği ölçülür.
  • Görme alanı: Kaybın merkezde mi, kenarlarda mı olduğu ve ne kadar yaygın olduğu belirlenir.
  • Kamaşma ve ışık hassasiyeti: Filtreli cam ihtiyacına yön verir.
  • Görüntüleme ve elektrofizyolojik testler: Optik koherens tomografi (OKT) ile retina katmanları, ERG ve VEP ile retina ve göz sinirinin işlevi değerlendirilir. Elektrodiagnostik testler, Prof. Dr. Ayşe Öner'in özel ilgi alanları arasındadır.

Az görme ile körlük arasındaki fark nedir?

Az görme ile körlük arasındaki temel fark, kullanılabilir görmenin varlığıdır. Az gören kişi büyütme, iyi aydınlatma ve kontrast gibi desteklerle kalan görmesini okumak, yürümek ve çevresini tanımak için kullanabilir. Körlük kategorisindeki kişilerde ise görme ya hiç yoktur ya da yalnızca ışık, gölge ve büyük nesneleri ayırt etmeye yeter.

Günlük dilde "kör" denen kişilerin önemli bir kısmında aslında ışık algısı veya kaba görme vardır. Bu ayrım önemlidir; çünkü az gören bir kişiye uygun cihaz ve eğitim verildiğinde bağımsızlığı belirgin olarak artabilir. Körlük düzeyinde ise sesli ve dokunsal yöntemler (ekran okuyucu, Braille alfabesi, beyaz baston) öne çıkar.

Az görmeye hangi hastalıklar yol açar?

Az görmenin başlıca nedenleri sarı nokta hastalığı, kalıtsal retina hastalıkları, glokom, diyabetik retinopati ve göz sinirinin hasar görmesidir. Hastalığın gözün hangi bölümünü etkilediği, kişinin hangi işlerde zorlanacağını belirler.

HastalıkEtkilenen görmeTipik zorluk
Yaşa bağlı sarı nokta hastalığıMerkezi görmeOkuma, yüz tanıma, ince iş
Stargardt hastalığıMerkezi görme (genç yaşta)Okuma, tahtayı görme, ışığa hassasiyet
Tavuk karası (retinitis pigmentosa)Çevresel görme, gece görmesiKaranlıkta ve kalabalıkta yürüme, çarpma
Glokom (ileri evre)Önce çevresel, sonra merkeziYön bulma, merdiven, kontrast
Diyabetik retinopatiYamalı kayıplar, dalgalı görmeOkuma, değişken görme düzeyi
Optik atrofiMerkezi veya yaygın, renk görmeOkuma, renk ayırt etme, kontrast
Beyin kaynaklı kayıplar (inme)İki gözde aynı tarafın yarısıOkumada satır kaybetme, bir tarafa çarpma

Merkezi kayıp: Sarı nokta (makula) hastalıklarında kişi baktığı yerin tam ortasını göremez; kenar görme korunur. Yaşa bağlı formu sarı nokta hastalığı sayfasında, genç yaşta başlayan kalıtsal formu Stargardt hastalığı sayfasında anlatılmıştır.

Çevresel kayıp: Tavuk karasında görme alanı kenarlardan daralır ve gece görmesi bozulur. Kişi bir yazıyı okuyabilir ama yanındaki sandalyeyi göremeyebilir. Hastalığın seyri tavuk karası (retinitis pigmentosa) sayfasında ayrıntılı ele alınmıştır.

Göz siniri hasarı: Optik atrofi, göz sinirinin lif kaybına uğramasıdır. Glokom, geçirilmiş optik nörit, iskemik optik nöropati, kalıtsal optik nöropatiler ve basıya bağlı hasarlar optik atrofiyle sonuçlanabilir. Tedavi seçenekleri için optik atrofi sayfasına bakabilirsiniz.

Az görme günlük yaşamı nasıl etkiler?

Az görme; okuma, hareket etme, insanlarla iletişim ve iş hayatı gibi birçok alanı etkiler. Etkinin büyüklüğü yalnızca ölçülen görme düzeyine değil, kaybın türüne, kişinin yaşına, işine ve çevresine de bağlıdır.

  • Okuma ve yazma: İlaç prospektüsü, fatura, etiket ve telefon ekranı okumak zorlaşır.
  • Hareket ve güvenlik: Basamakları, kaldırım kenarlarını ve engelleri görmek güçleşir; düşme riski artar.
  • Yüz tanıma: Tanıdıkları uzaktan tanıyamamak sosyal ilişkileri etkileyebilir; kişi "selam vermiyor" diye yanlış anlaşılabilir.
  • Ev işleri: Yemek pişirme, ölçme ve temizlik daha fazla zaman alır.
  • İş hayatı ve araç kullanma: Bazı meslekler ve ehliyet şartları görme düzeyine bağlıdır.
  • Duygusal etkiler: Bağımsızlığı kaybetme kaygısı, yalnızlık ve depresyon sık görülür.

Charles Bonnet sendromu

Görme kaybı olan bazı kişiler, gerçekte olmayan şekiller, desenler, yüzler veya insanlar görebilir. Charles Bonnet sendromu denen bu durum ruhsal bir hastalık değildir; beynin eksik görsel bilgiyi kendi üretmesiyle açıklanır. Kişi gördüklerinin gerçek olmadığının farkındadır. Bu deneyimi hekiminize anlatmanız, gereksiz kaygıyı önler.

Çocuklarda az görme nasıl fark edilir?

Çocuklarda az görme çoğunlukla doğuştan veya erken çocuklukta başlar ve çocuk başka türlü bir görmeyi bilmediği için şikâyet etmez. Aileler ve öğretmenler bazı davranışları fark ederek ilk ipucunu yakalayabilir.

  • Göz teması kurmama, yüzlere ilgisizlik
  • Gözlerde titreme (nistagmus) veya kayma
  • Nesneleri çok yakına getirerek bakma
  • Işıktan kaçma ya da ışığa sürekli bakma
  • Sık sık çarpma, düşme, karanlıkta huzursuzluk
  • Tahtayı görememe, okumada yavaşlık
  • Göz bebeğinde beyaz yansıma (beklemeden muayene gerektirir)

Çocuklarda az görmenin başlıca nedenleri prematüre retinopatisi, doğuştan katarakt ve glokom, albinizm, kalıtsal retina distrofileri, optik sinir gelişim bozuklukları ve beyin kaynaklı (serebral) görme bozukluğudur. Erken dönemde yapılan görme rehabilitasyonu, çocuğun görsel becerilerini ve gelişimini destekler. Okul döneminde büyük puntolu materyal, sınıfta uygun oturma yeri ve elektronik büyüteçler gibi düzenlemeler gerekebilir. Eğitim desteği için Milli Eğitim Bakanlığı'na bağlı Rehberlik ve Araştırma Merkezleri ile görüşülebilir.

Az görmede neler yapılabilir?

Az görmede yapılabilecekler iki başlıkta toplanır: alttaki hastalığın tedavisi ve takibi ile kalan görmenin en verimli şekilde kullanılmasını sağlayan rehabilitasyon. Bu iki yaklaşım birbirinin alternatifi değildir; birlikte yürür.

Alttaki hastalığın takibi kesintisiz sürmelidir. Yaş tip sarı noktada iğne tedavisi, glokomda göz içi basıncının kontrolü, diyabette kan şekeri kontrolü, kalan görmenin korunmasında belirleyicidir.

Rehabilitasyon ise görme kaybını geri getirmeyi değil, kişinin günlük işlerini yeniden yapabilmesini hedefler. Değerlendirme, hedef belirleme, büyüteç ve teleskopik gözlük gibi cihazların seçimi, ekzantrik bakış eğitimi ve ev düzenlemesi bu sürecin parçalarıdır. Amerikan Oftalmoloji Akademisi, daha iyi gören gözde görme keskinliği 0,5'in altında olan, merkezi görme kaybı, görme alanı kaybı veya kontrast kaybı yaşayan hastaların görme rehabilitasyonu hakkında bilgilendirilmesini önermektedir.

Az görme tanısı konduktan sonra atılabilecek ilk adımlar şunlardır:

  1. Alttaki hastalığın tanısını netleştirmek ve takip planını öğrenmek
  2. Güncel gözlük ölçümünü yaptırmak
  3. Az görme değerlendirmesi ve rehabilitasyon için yönlendirme istemek
  4. Evde aydınlatmayı artırmak, kontrastı belirginleştirmek ve düşme risklerini azaltmak
  5. Telefon ve bilgisayarın erişilebilirlik ayarlarını öğrenmek
  6. Duygusal zorluklar için destek almaktan çekinmemek

Tavuk karası, makula hastalıkları ve optik atrofi gibi ilerleyici hastalıklarda seyri yavaşlatmaya yönelik yeni yaklaşımlar araştırılmaktadır; kök hücre uygulamaları bunlardan biridir. Prof. Dr. Ayşe Öner ve ekibinin bu hastalıklarda suprakoroidal kök hücre uygulamasını inceleyen çalışmaları uluslararası hakemli dergilerde yayımlanmıştır. Bu çalışmalar tek merkezlidir; bir kısmının örneklemi küçüktür, en geniş olanı ise kontrol grubu bulunmayan geriye dönük bir çalışmadır. Etkinliğin kontrollü çalışmalarla doğrulanması gerekir. Kök hücre uygulamaları rutin tedavi değildir, Türkiye'de yalnızca Sağlık Bakanlığı onayıyla yapılabilir ve hiç görmeyen gözde fayda beklenmez. Ayrıntılar için gözde kök hücre tedavisi sayfasına bakabilirsiniz.

Az gören kişiye ve ailesine psikolojik destek neden önemli?

Kalıcı görme kaybı, kişinin hayatında ciddi bir kayıp olarak yaşanır ve yas sürecine benzer duygular doğurabilir: inkâr, öfke, kaygı ve üzüntü. Görme kaybı yaşayan yaşlılarda depresyon daha sık görülür. Duygusal zorlukların ele alınması, rehabilitasyondan alınan faydayı da artırır.

Aileler için öneriler:

  • Kişinin yapabildiği işleri onun yerine yapmak yerine, yapmasını kolaylaştıracak düzenlemeler yapın.
  • Eşyaların yerini değiştirmeden önce haber verin; kapıları tam açık veya tam kapalı tutun.
  • Yanına geldiğinizde kendinizi adınızla tanıtın; "şurada" yerine "sağ elinizin yanında" gibi tarif kullanın.
  • Muayene ve rehabilitasyon randevularına mümkünse birlikte gidin.
  • Uzun süren isteksizlik, uyku ve iştah değişikliği gibi belirtilerde ruh sağlığı desteği alınmasını teşvik edin.

Benzer durumdaki kişilerle bir araya gelmek de faydalı olabilir. Görme engelliler dernekleri ve hasta grupları, pratik bilgi paylaşımı ve sosyal destek için önemli kaynaklardır.

Durumunuzun değerlendirilmesi için muayene randevusu oluşturabilirsiniz.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.

Kaynaklar

  1. World Health Organization. ICD-11 for Mortality and Morbidity Statistics: 9D90 Vision impairment including blindness. https://icd.who.int/
  2. Vaishali KV, Vijayalakshmi P. Understanding definitions of visual impairment and functional vision. Community Eye Health. 2020;33(110):S16-S17.
  3. World Health Organization. World report on vision. Geneva: World Health Organization; 2019.
  4. GBD 2019 Blindness and Vision Impairment Collaborators; Vision Loss Expert Group of the Global Burden of Disease Study. Causes of blindness and vision impairment in 2020 and trends over 30 years, and prevalence of avoidable blindness in relation to VISION 2020: the Right to Sight. Lancet Glob Health. 2021;9(2):e144-e160.
  5. American Academy of Ophthalmology Preferred Practice Pattern Vision Rehabilitation Committee. Vision Rehabilitation Preferred Practice Pattern. San Francisco: American Academy of Ophthalmology; 2022. https://www.aao.org/preferred-practice-pattern/vision-rehabilitation-ppp-2022
  6. Oner A, Kahraman NS, Ünal A. Evaluating the long-term efficacy of umbilical cord-derived mesenchymal stem cell therapy in retinitis pigmentosa: findings from a 1-to-4-year follow-up. Stem Cells Transl Med. 2025;14(8). doi:10.1093/stcltm/szaf034
  7. Kahraman NS, Öner A. Umbilical cord-derived mesenchymal stem cell implantation in patients with optic atrophy. Eur J Ophthalmol. 2021;31(6):3463-3470. doi:10.1177/1120672120977824
  8. Kahraman N, Gonen ZB, Sevim D, Oner A. First year results of suprachoroidal adipose tissue derived mesenchymal stem cell implantation in degenerative macular diseases. Int J Stem Cells. 2021;14(1):47-57. doi:10.15283/ijsc20025

Sıkça sorulan sorular

Az görenler nasıl görür?

Az görenlerin nasıl gördüğü hastalığa göre değişir. Sarı nokta hastalığında baktığı yerin ortası silik veya karanlıktır, kenarlar görülür. Tavuk karasında ise orta görülür ama kenarlar kaybolmuştur, tünelden bakar gibi görülür. Diyabetik retinopatide görüntüde dağınık lekeler, glokomun ileri evresinde daralan bir alan olur. Çoğunda kontrast ve renkler de soluklaşır.

Az görme ilerler mi?

Nedene bağlıdır. Tavuk karası ve Stargardt gibi kalıtsal hastalıklar ile kontrol edilemeyen glokom zamanla ilerleyebilir. İnme veya geçirilmiş damar tıkanıklığı gibi tek seferlik bir olaya bağlı kayıplar ise genellikle sabit kalır. İlerleyici hastalıklarda düzenli muayene, görme alanı ve OKT takibi önemlidir.

Az gören biri telefon ve bilgisayar kullanabilir mi?

Evet, çoğu az gören kişi uygun ayarlarla telefon ve bilgisayar kullanabilir. Akıllı telefonlarda yazı büyütme, ekran büyüteci, yüksek kontrast, koyu tema ve sesli okuma özellikleri bulunur. Kamera, büyüteç olarak da kullanılabilir. Bu ayarların kişiye göre düzenlenmesi rehabilitasyon sürecinin bir parçasıdır.

Az görme kalıtsal mıdır?

Az görmenin kendisi değil, ona yol açan bazı hastalıklar kalıtsaldır. Tavuk karası, Stargardt hastalığı, kon-rod distrofisi, albinizm ve bazı optik sinir hastalıkları genlerle aktarılır. Ailede bu hastalıklardan biri varsa genetik danışmanlık, risk ve aile planlaması konusunda bilgi sağlar. Sarı nokta hastalığı ve glokomda ise genetik yatkınlık riski artırır.

Az gören kişi araç kullanabilir mi?

Araç kullanma izni, mevzuattaki görme keskinliği ve görme alanı şartlarına göre sağlık raporuyla belirlenir. Az görme kategorisindeki kişilerin büyük bölümü bu şartları sağlamaz. Kişinin ve çevresindekilerin güvenliği için görme düzeyi düştüğünde araç kullanmanın hekimle konuşulması gerekir.

Az görmede göz egzersizleri işe yarar mı?

Göz egzersizleri hasar görmüş retina veya göz sinirini onarmaz, kaybedilen görmeyi geri getirmez. Ancak rehabilitasyonda öğretilen ekzantrik bakış (merkezin yanındaki sağlam bölgeyle bakma) ve tarama eğitimleri, kalan görmenin daha verimli kullanılmasını sağlayan becerilerdir. Bu eğitimler bir uzman eşliğinde planlanmalıdır.

Az gören biri çalışabilir mi?

Evet, az gören kişilerin önemli bir kısmı uygun düzenlemelerle çalışma hayatını sürdürebilir. Ekran büyütme yazılımları, sesli okuma programları, elektronik büyüteçler ve iyi aydınlatılmış bir çalışma alanı birçok işi mümkün kılar. Hangi işlerin uygun olduğu görme düzeyine ve işin gereklerine göre değişir; rehabilitasyon sürecinde iş ortamına yönelik öneriler de verilebilir.

Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurunuz.

İlgili sayfalar

Diyabetik Retinopati

Diyabet (şeker hastalığı), günümüzde dünya genelinde milyonlarca insanı etkileyen ve vücudumuzdaki birçok farklı organ sisteminde ciddi hasarlara yol açabilen kronik…

Retina Dekolmanı

Göz sağlığı söz konusu olduğunda, saniyelerin ve dakikaların bile büyük önem taşıdığı, acil tıbbi müdahale gerektiren en kritik rahatsızlıkların başında Retina…

Retina Damar Tıkanıklıkları

Tıbbi literatürde bir tür "göz felci" olarak da nitelendirilebilen Retina Damar Tıkanıklıkları, ani görme kayıplarının en sık karşılaşılan nedenleri arasında yer…

Bilgi Formu

Bilgi ve muayene talepleriniz için formu doldurabilir veya telefon ve WhatsApp üzerinden ulaşabilirsiniz.