
Bu sayfada
Kısa cevap: Sarı nokta hastası, görmenin merkezinde bulanıklık, düz çizgilerde eğrilik ve gri ya da boş bir alan fark eder; çevresel görme ise genellikle korunur. Bu yüzden kişi odada rahatça yürüyebilir, ama yüzleri tanımakta ve okumakta zorlanır. Değişiklikler evde Amsler ızgarasıyla her göz için ayrı ayrı izlenebilir.
Sarı nokta hastası nasıl görür?
Sarı nokta hastası, baktığı noktanın tam ortasını net göremez; çevresini ise görmeye devam eder. Sarı nokta nasıl görür sorusunun kısa cevabı budur: hastalık, keskin görmeyi sağlayan makulayı etkiler, retinanın çevresini değil. Bu nedenle sorunlar en çok "doğrudan bakılan" işlerde ortaya çıkar.
Günlük hayattan birkaç örnek, bu görme biçimini anlamayı kolaylaştırır. Bir yüze bakıldığında yüzün ortası bulanık ya da silik görünür, ancak saç, omuzlar ve kıyafet seçilebilir. Duvar saatine bakıldığında kadran görülür, ama akrep ve yelkovan kaybolabilir. Kitap okurken bazı harfler ya da kelimeler "kaybolur", satırlar dalgalanır.
Bulanık ve soluk merkezi görme
İlk ve en sık şikâyet, merkezde bulanıklıktır. Kişi okumak için daha fazla ışığa ihtiyaç duyar, yazıyı yaklaştırır ya da gözlüğünün yetmediğini düşünür. Gözlük değiştirmek bu bulanıklığı düzeltmez, çünkü sorun gözün numarasında değil retinadadır.
Çizgilerde eğrilik (metamorfopsi)
Metamorfopsi, düz çizgilerin dalgalı, kırık ya da bükülmüş görünmesidir. Kapı ve pencere kenarları, fayans aralıkları, kitap satırları ve tablo çerçeveleri eğri görünebilir. Bazı hastalar nesneleri olduklarından küçük ya da büyük görür. Metamorfopsi, retina altında sıvı biriktiğini gösterebileceği için özellikle yaş tipin önemli bir işaretidir.
Merkezde gri veya boş alan (skotom)
İlerleyen hastalıkta görmenin ortasında gri, koyu ya da boş bir leke oluşur; tıbbi adı skotomdur. Beyin bu boşluğu çevredeki görüntüyle "doldurmaya" çalıştığı için kişi lekeyi her zaman fark etmeyebilir. Leke çoğu zaman bir harfin ya da yüzün "eksik" görünmesiyle anlaşılır.
Renklerin soluklaşması ve kontrast kaybı
Renkler eskisine göre soluk ve donuk görünebilir. Kontrast duyarlılığı da azalır: benzer renkteki nesneleri birbirinden ayırmak zorlaşır. Bu durum en çok merdiven basamaklarını seçmede, beyaz tabakta pirinç pilavını görmede ya da yüz ifadelerini okumada hissedilir.
Yüz tanımada zorluk
Yüz tanımak, ayrıntıyı algılayan makulaya dayanır. Bu nedenle sarı nokta hastaları tanıdıkları birini yakından bile hemen tanıyamayabilir. Bu durum sosyal ortamlarda yanlış anlaşılmalara yol açabilir; çevredekilerin bunu bilmesi, hastanın kendini daha rahat hissetmesine yardımcı olur.
Işık değişikliklerine uyumda güçlük
Aydınlıktan karanlığa geçişte gözün uyumu yavaşlar. Parlak ışığa bakıldıktan sonra görmenin toparlanması da gecikebilir. Loş restoranlar, akşam saatleri ve güneşli bir günde kapalı alana girmek bu yüzden zorlayıcı olabilir.
Kuru ve yaş tipte görme farkı nedir?
Kuru tipte görme aylar ve yıllar içinde yavaş yavaş azalır; yaş tipte ise değişiklik günler ve haftalar içinde, çoğu zaman aniden ortaya çıkar. Aradaki fark, ne kadar hızlı hareket etmek gerektiğini belirler:
| Özellik | Kuru tip | Yaş tip |
|---|---|---|
| Başlangıç | Sinsi, aylar ve yıllar içinde | Ani, günler ve haftalar içinde |
| Tipik ilk şikâyet | Okurken bulanıklık, daha fazla ışık ihtiyacı | Çizgilerde yeni eğrilik, merkezde yeni leke |
| Çizgilerde eğrilik | Hafif ya da yok | Sık ve belirgin |
| Merkezdeki leke | Coğrafik atrofide yavaş genişleyen, keskin sınırlı boşluk | Sıvı ve kanamaya bağlı, hızla beliren bulanık leke |
| Ne zaman doktora? | Planlı kontrolde | Beklemeden, en geç birkaç gün içinde |
Kuru tip herhangi bir anda yaş tipe dönüşebilir. Bu nedenle kuru tip tanısı olan kişinin evde düzenli kontrol yapması önemlidir. Hastalığın tipleri ve evreleri sarı nokta hastalığı nedir sayfasında ayrıntılı olarak anlatılmaktadır.
Charles Bonnet sendromu nedir? Görülen hayaller normal mi?
Charles Bonnet sendromu, ciddi görme kaybı olan ve ruhsal açıdan sağlıklı kişilerin, gerçekte olmayan şekiller, desenler, yüzler, insanlar, hayvanlar ya da manzaralar görmesidir. Bu durum bir akıl hastalığı ya da bunama belirtisi değildir; sarı nokta hastalığı gibi göz hastalıklarına bağlı olarak gelişebilir.
Görme kaybı olduğunda beyne ulaşan görsel bilgi azalır. Beyin bu boşluğu, kendi depoladığı görüntülerle doldurmaya başlar. Bu durum, kol kaybı yaşamış birinin artık olmayan kolunu hissetmesine benzetilir.
Charles Bonnet sendromunun bazı tipik özellikleri vardır:
- Görüntüler yalnızca görmeyle ilgilidir; ses, koku veya dokunma hissi eşlik etmez.
- Kişi gördüğü görüntünün gerçek olmadığını genellikle bilir ya da kısa sürede anlar.
- Görüntüler birkaç saniye ile birkaç saat arasında sürebilir; bazen tekrar eder.
- Görüntüler çoğu zaman sessiz, renkli ve ayrıntılıdır; bazen yalnızca geometrik desenlerden oluşur.
2009'da Current Opinion in Ophthalmology'de yayımlanan bir derlemede, sendromun çoğu ortamda gözden kaçtığı ve en etkili yaklaşımın hastayı bilgilendirip rahatlatmak olduğu vurgulanmıştır. Birçok hasta "deli sanılırım" endişesiyle bu görüntülerden söz etmez. Görüntüler sırasında gözleri birkaç kez sağa sola hareket ettirmek, göz kırpmak ya da ortamın ışığını değiştirmek bazı kişilerde görüntüyü dağıtabilir.
Bu görüntüleri yaşıyorsanız göz hekiminize söyleyin. Seslerin de eşlik etmesi, görüntülerin gerçek olmadığını ayırt edememe, kafa karışıklığı ya da bilinç değişikliği varsa başka nedenlerin araştırılması gerekir.
Amsler ızgarası ile evde sarı nokta testi nasıl yapılır?
Amsler ızgarası, evde yapılan en yaygın sarı nokta testidir. Ortasında bir nokta bulunan, kareli bir kâğıttır. Standart ızgara 10 x 10 cm boyutundadır ve kenar başına 5 mm'lik 20 kare içerir. Yaklaşık 33 cm uzaktan bakıldığında görmenin merkezdeki 20 derecelik bölümünü, yani makulanın işlevini değerlendirir.
Sarı nokta testi nasıl yapılır sorusunun adım adım cevabı şöyledir:
- Izgarayı iyi aydınlatılmış bir yerde, göz hizasında tutun ya da duvara asın. Kâğıtta parlama olmamasına dikkat edin.
- Okuma gözlüğünüz varsa takın.
- Izgarayı gözünüzden yaklaşık 30-35 cm uzakta tutun.
- Bir gözünüzü, göz kapağına bastırmadan avucunuzla kapatın.
- Açık gözünüzle yalnızca ortadaki noktaya bakın ve bakışınızı noktadan ayırmayın.
- Noktaya bakarken ızgaranın dört köşesini ve kenarlarını görüp görmediğinizi kontrol edin.
- Tüm çizgilerin düz, karelerin eşit büyüklükte olup olmadığına dikkat edin. Eğri, dalgalı, bulanık, gri ya da kayıp alan olup olmadığına bakın.
- Bozuk görünen alanları kalemle ızgara üzerine işaretleyin ve tarihi not edin.
- Aynı işlemi diğer gözünüz için tekrarlayın.
- Testi hekiminiz başka bir sıklık önermediyse en az haftada bir kez, her seferinde aynı ışık ve uzaklıkta tekrarlayın. Yeni işaretlediğiniz alanları önceki kayıtlarla karşılaştırın.
Testi mutlaka her göz için ayrı ayrı yapın. İki göz birlikte açıkken sağlam göz, diğer gözdeki bozukluğu gizleyebilir.
Amsler testini kimler, ne sıklıkla yapmalı?
Amsler testi, yaş tipe dönüşüm riski taşıyan herkes için faydalı bir alışkanlıktır. Hekimler evde izlemeyi özellikle şu gruplara önerir:
- Bir veya iki gözünde orta evre kuru tip sarı nokta hastalığı (büyük druzenler) olanlar
- Bir gözünde yaş tip ya da coğrafik atrofi bulunan kişiler (diğer gözün izlenmesi için)
- Yaş tip nedeniyle göz içi iğne tedavisi gören ve enjeksiyon aralığı uzatılmış hastalar
- Ailesinde sarı nokta hastalığı bulunan ve göz dibinde druzen saptanmış kişiler
Bu gruplarda bazı hekimler testi her gün, bazıları haftada birkaç kez önerir. Hangi sıklığın size uygun olduğunu kontrol randevunuzda sorabilirsiniz. Testi her zaman aynı saatte, örneğin sabah kahvaltısından sonra yapmak, bunu bir alışkanlık haline getirmeyi kolaylaştırır. İşaretli ızgaraları bir dosyada saklayıp kontrollere götürmeniz, hekiminizin değişiklikleri değerlendirmesine yardımcı olur.
Amsler testinin sınırları nelerdir?
Amsler ızgarası faydalı ama sınırlı bir araçtır ve göz muayenesinin yerini tutmaz. Küçük kayıp alanlar fark edilmeyebilir ve beyin eksik çizgileri "tamamlayabilir". Zaten çizgilerde eğriliği olan bir gözde yeni bir değişikliği ayırt etmek zorlaşır; bu nedenle tarihli kayıtlarla karşılaştırma önemlidir.
Evde izleme için geliştirilen elektronik cihazlar da vardır. 2014'te Ophthalmology dergisinde yayımlanan HOME çalışmasında, yüksek riskli 1.520 kişide böyle bir cihazla izleme standart takiple karşılaştırılmıştır. Cihaz grubunda yaş tip sarı nokta, genel olarak daha az görme kaybı gelişmişken saptanmıştır. Akıllı telefon uygulamalarının bir kısmı ise bilimsel olarak doğrulanmamıştır; kullanmadan önce hekiminize danışın.
Hangi değişiklikte ne zaman doktora gitmeli?
Ani ve ağır görme kaybında aynı gün, Amsler ızgarasında yeni bir bozulmada ise beklemeden, en geç birkaç gün içinde göz hekimine başvurmak gerekir. Yaş tipte tedaviye erken başlamak, korunabilecek görme miktarını doğrudan etkiler.
| Fark ettiğiniz değişiklik | Ne zaman başvurmalı? |
|---|---|
| Ani ve ağır görme kaybı, gözün önüne perde inmesi, ağrılı kırmızı göz, çakmak çakması ve uçuşan cisimlerde ani artış | Aynı gün göz acil; gerekirse 112 |
| Göz içi iğne sonrası giderek artan ağrı, kızarıklık veya görmede azalma | Aynı gün |
| Amsler ızgarasında yeni eğrilik, yeni gri veya boş alan | Beklemeden, en geç birkaç gün içinde |
| Okuma görmesinde hızlı düşüş, nesnelerin boyutunun değişmesi | Beklemeden, en geç birkaç gün içinde |
| Yavaş artan okuma güçlüğü, daha fazla ışık ihtiyacı | En kısa planlı kontrolde |
| Daha önce de var olan, değişmeyen bulgular | Hekiminizin belirlediği rutin kontrolde |
Şüphe duyduğunuzda beklemek yerine hekiminizi aramanız daha güvenlidir. Yaş tipte birkaç haftalık gecikme bile kalıcı görme kaybına yol açabilir. Sarı nokta dışındaki acil nedenler (retina damar tıkanıklığı, retina dekolmanı gibi) ani görme kaybı sayfasında anlatılmaktadır; belirtilerin olası nedenleri için ise sarı nokta hastalığı belirtileri sayfasına bakabilirsiniz.
Sarı nokta testi klinikte nasıl yapılır?
Klinikteki sarı nokta testi, görme ölçümü, göz dibi muayenesi ve retinanın görüntülenmesinden oluşur. Değerlendirme genellikle şu adımları içerir:
- Görme keskinliği: Uzak ve yakın görme, harf tablolarıyla ölçülür.
- Göz dibi muayenesi: Göz bebeği damla ile büyütülür. Damladan sonra birkaç saat yakın görme bulanık olabilir ve ışık rahatsız edebilir; bu nedenle o gün araç kullanmamanız önerilir.
- OKT (optik koherens tomografi): Retinanın katmanlarını kesit halinde gösteren, temassız ve birkaç dakika süren bir görüntülemedir. Druzenleri, retina altındaki sıvıyı ve atrofiyi gösterir.
- OKT-anjiyografi ve floresein anjiyografi: Yaş tipten şüphelenildiğinde damar yapısını ve sızıntıyı göstermek için kullanılır. Floresein anjiyografide koldan boya verilir; sonrasında cilt ve idrar bir süre sarı-turuncu renkte olabilir.
- Elektrofizyolojik testler: Multifokal ERG (mfERG), makulanın farklı bölgelerinin ışığa verdiği elektriksel cevabı ölçer. Prof. Dr. Ayşe Öner ve ekibinin 2021'de yayımladığı makula hastalıklarına ilişkin çalışmada mfERG, görme ve görme alanıyla birlikte sonuç ölçütlerinden biri olarak kullanılmıştır.
Bu testlerin sonuçlarına göre tedavi planı belirlenir. Tedavi seçenekleri sarı nokta hastalığı tedavisi sayfasında anlatılmaktadır.
Görme azaldığında günlük hayatı kolaylaştıran ipuçları
Merkezi görme azalmış olsa bile basit düzenlemelerle günlük işler kolaylaştırılabilir:
- Işığı artırın: Okuma lambasını yan taraftan, doğrudan okuduğunuz yere yönlendirin.
- Kontrastı yükseltin: Basamak kenarlarına renkli bant yapıştırın; açık renk masada koyu renk tabak kullanın.
- Büyütün: Büyüteç kullanın; telefon ve tabletlerde yazı boyutunu büyütün, sesli okuma özelliklerinden yararlanın.
- Yana bakmayı deneyin: Merkezdeki leke yüzünden doğrudan bakamadığınız nesneleri, gözünüzü biraz yana kaydırarak daha iyi görebilirsiniz.
Bu yöntemlerin sistemli biçimde öğretildiği programlar az görme rehabilitasyonu sayfasında anlatılmaktadır.
Durumunuzun değerlendirilmesi için muayene randevusu oluşturabilirsiniz.
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
- Tripathy K, Salini B. Amsler Grid. In: StatPearls. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK538141/
- Schadlu AP, Schadlu R, Shepherd JB 3rd. Charles Bonnet syndrome: a review. Curr Opin Ophthalmol. 2009;20(3):219-222. doi:10.1097/ICU.0b013e328329b643
- AREDS2-HOME Study Research Group; Chew EY, Clemons TE, Bressler SB, et al. Randomized trial of a home monitoring system for early detection of choroidal neovascularization home monitoring of the Eye (HOME) study. Ophthalmology. 2014;121(2):535-544. doi:10.1016/j.ophtha.2013.10.027
- Mitchell P, Liew G, Gopinath B, Wong TY. Age-related macular degeneration. Lancet. 2018;392(10153):1147-1159.
- Kahraman N, Gonen ZB, Sevim D, Oner A. First year results of suprachoroidal adipose tissue derived mesenchymal stem cell implantation in degenerative macular diseases. Int J Stem Cells. 2021;14(1):47-57. doi:10.15283/ijsc20025
- National Eye Institute. Age-Related Macular Degeneration (AMD). https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/eye-conditions-and-diseases/age-related-macular-degeneration
Sıkça sorulan sorular
Amsler testini telefon veya bilgisayarda yapabilir miyim?
Ekranda da yapılabilir, ancak ekran boyutu ve uzaklık değiştikçe ızgaranın kapladığı alan da değişir. Her seferinde aynı cihazı, aynı yazı boyutunu ve aynı uzaklığı kullanmanız gerekir. Kâğıda gerçek boyutta basılmış bir ızgara, karşılaştırma yapmak ve bozuk alanları işaretlemek için genellikle daha pratiktir.
Amsler'de çizgiler eğriyse kesin sarı nokta mı vardır?
Hayır. Çizgilerde eğrilik, makulayı etkileyen başka hastalıklarda da görülebilir. Retina yüzeyinde zar oluşması, makula deliği, diyabete bağlı makula ödemi ve retina altında sıvı birikmesi bunlardan bazılarıdır. Nedeni ne olursa olsun, yeni ortaya çıkan eğrilik beklemeden, en geç birkaç gün içinde göz muayenesi gerektirir.
Bir gözüm iyi görüyorsa diğerindeki sorunu neden fark etmem?
İki göz birlikte açıkken beyin, iki gözden gelen görüntüyü birleştirir ve sağlam gözün görüntüsünü öne çıkarır. Bu yüzden tek gözde gelişen bulanıklık ya da eğrilik uzun süre fark edilmeyebilir. Bu nedenle Amsler testi ve görme kontrolleri her göz için ayrı ayrı, diğer göz kapatılarak yapılmalıdır.
Sarı nokta hastası televizyon izleyebilir mi?
Evet, çoğu sarı nokta hastası televizyon izleyebilir. Ekrana biraz daha yakın oturmak, büyük ekran kullanmak ve oda ışığını ekranı yansıtmayacak şekilde ayarlamak izlemeyi kolaylaştırır. Televizyon izlemek gözlere zarar vermez ve hastalığın ilerlemesini hızlandırmaz.
Sarı nokta hastası karanlıkta daha mı kötü görür?
Evet, birçok sarı nokta hastası loş ışıkta daha çok zorlanır. Hastalık, retinanın karanlığa uyum sağlama yeteneğini de etkiler; bu nedenle akşam saatlerinde ve az aydınlatılmış ortamlarda okuma ve hareket etmek güçleşebilir. Evde aydınlatmayı artırmak ve gece yürürken ek ışık kaynağı kullanmak düşme riskini azaltır.
Charles Bonnet görüntüleri zamanla geçer mi?
Birçok kişide görüntülerin sıklığı ve yoğunluğu zamanla azalır, ancak bu süre kişiden kişiye değişir. Görme kaybı ilerledikçe görüntüler yeniden belirginleşebilir. Durumun zararsız olduğunu bilmek çoğu hastayı rahatlatır. Görüntüler günlük hayatı belirgin biçimde etkiliyorsa hekiminizle konuşun; gerektiğinde başka uzmanlık alanlarıyla birlikte değerlendirme yapılabilir.
Evdeki test normalse göz muayenesine gerek kalır mı?
Evet, kalır. Amsler ızgarası yalnızca görmenin merkezdeki küçük bir bölümünü değerlendirir ve erken değişiklikleri her zaman yakalayamaz. Druzenlerin büyümesi, retina altında az miktarda sıvı ya da başlangıç halindeki atrofi ancak göz dibi muayenesi ve OKT ile görülebilir. Evde test, iki kontrol arasındaki değişiklikleri yakalamaya yardımcı olan bir tamamlayıcıdır.
Sarı nokta testi ne kadar sürer?
Evde Amsler testi iki göz için birkaç dakikada tamamlanır. Klinikteki değerlendirme ise göz bebeğinin büyümesini beklemek de dahil genellikle bir ila iki saat sürer. OKT çekiminin kendisi birkaç dakikadır; floresein anjiyografi gerekiyorsa süre uzayabilir.
Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurunuz.


