Glokom

Gözlerimiz, dünyayı algılamamızı ve yaşamın tüm güzelliklerine tanıklık etmemizi sağlayan en eşsiz pencerelerimizdir. Ancak bu eşsiz sistem, bazen hiçbir belirti vermeden, sessiz ve derinden ilerleyen hastalıkların tehdidi altında kalabilir. Tıp dünyasında görme yetisinin "sessiz hırsızı" olarak nitelendirilen Glokom (Göz Tansiyonu), erken teşhis edilmediği takdirde kalıcı ve geri dönüşümsüz körlüğe yol açabilen en tehlikeli göz hastalıklarının başında gelmektedir.

Glokom (Göz Tansiyonu) Nedir?

Göz küremizin canlılığını, küresel şeklini koruyabilmesi ve kornea ile lens gibi damarsız dokuların beslenebilmesi için göz içinde sürekli olarak "aköz hümör" adı verilen özel bir sıvı üretilir. Sağlıklı bir gözde, üretilen bu sıvı, gözün ön kamerasında yer alan "trabeküler ağ" adı verilen mikroskobik kanallardan süzülerek gözü terk eder ve kana karışır. Üretim ve dışarı atılım arasında kusursuz bir denge vardır; bu denge göz içi basıncını (göz tansiyonunu) normal seviyelerde (genellikle 10-21 mmHg arası) tutar.

Glokom, göz içindeki bu sıvının dışarı atılmasını sağlayan drenaj kanallarında zamanla tıkanıklık veya direnç oluşması sonucunda sıvının göz içinde birikmesi hastalığıdır. Biriken sıvı, kapalı bir sistem olan göz küresi içindeki basıncı giderek artırır. Yükselen bu göz içi basıncı (tansiyon), gözün en arka kısmında yer alan ve milyonlarca sinir lifinden oluşan, göz ile beyin arasındaki iletişimi sağlayan optik sinire (görme sinirine) mekanik olarak baskı yapar ve sinirleri besleyen kılcal damarları ezer. Oksijensiz kalan ve ezilen sinir lifleri zamanla ölmeye başlar. Ölen sinir hücreleri kendini yenileyemediği için, glokoma bağlı gelişen görme kaybı kesinlikle kalıcıdır ve geri döndürülemez.

Glokomun Alt Tipleri Nelerdir?

Glokom tek tip bir hastalık değildir; sıvının dışarı atılmasını engelleyen anatomik nedene göre farklı alt gruplara ayrılır:

1. Primer Açık Açılı Glokom

Tüm dünyada ve toplumumuzda en sık görülen glokom türüdür (vakaların yaklaşık %90'ı). Göz içi sıvısının drene olduğu açının açık olmasına rağmen, mikroskobik kanallarda hücresel düzeyde bir tıkanıklık veya direnç vardır. Basınç çok yavaş ve sinsi bir şekilde yükselir. Hastalık yıllarca hiçbir belirti vermeden ilerler ve optik siniri yavaş yavaş tahrip eder.

2. Açı Kapanması Glokomu (Kapalı Açılı Glokom)

Göz sıvısının atıldığı kanalın üzerini örten iris (gözün renkli kısmı) tabakasının, drenaj açısını aniden ve tamamen kapatması durumudur. Tıpkı lavabo deliğinin bir tıkaçla kapatılması gibi, sıvı aniden göz içinde hapsolur ve göz tansiyonu dakikalar içinde çok yüksek, tehlikeli seviyelere (40-60 mmHg) fırlar. Bu durum, şiddetli ağrı ve ani görme kaybıyla seyreden acil tıbbi bir tablodur ve derhal müdahale gerektirir.

3. Normal Tansiyonlu (Normotansif) Glokom

Göz içi basıncının ölçümlerde tamamen "normal" sınırlarda (21 mmHg ve altı) çıkmasına rağmen, hastanın optik sinirlerinin hasar gördüğü ve görme alanının daraldığı, oldukça sinsi bir türdür. Bu durum, hastanın optik sinirlerinin basınca karşı genetik olarak normalden çok daha hassas olması veya optik siniri besleyen kan akımının (vasküler yetmezlik) yetersizliğinden kaynaklanır.

4. Sekonder (İkincil) Glokomlar

Göz travmaları, ileri evre diyabetik retinopati, göz içi iltihapları (üveit), göz tümörleri veya uzun süreli kontrolsüz kortizon (steroid) kullanımı gibi başka bir hastalığın veya dış etkenin sonucunda ortaya çıkan göz tansiyonu yükseklikleridir.

Risk Faktörleri: Kimler Tehlike Altında?

Glokom genellikle 40 yaşından sonra ortaya çıkma eğiliminde olsa da, bazı spesifik risk faktörlerini taşıyan bireylerin çok daha dikkatli olması ve düzenli taramalardan geçmesi hayati önem taşır:

• Genetik ve Aile Öyküsü: Ailesinde (anne, baba, kardeş) glokom olan kişilerin bu hastalığa yakalanma riski genel popülasyona göre 6 ila 8 kat daha fazladır.
• İleri Yaş: 40 yaşından sonra risk kademeli olarak artarken, 60 yaş üzerinde glokom görülme sıklığı çok daha yüksektir.
• İnce Kornea Yapısı: Saydam tabakanın (kornea) merkezinin normalden ince olması, optik sinirin basınca karşı daha kırılgan olduğunun önemli bir göstergesidir.
• Yüksek Miyopi ve Hipermetropi: Yüksek miyoplar açık açılı glokom için, yüksek hipermetroplar (küçük göz yapısına sahip oldukları için) kapalı açılı glokom krizleri için yüksek risk altındadır.
• Sistemik Hastalıklar: Diyabet (şeker hastalığı), hipertansiyon, şiddetli migren ve kan dolaşımı bozuklukları glokom riskini artıran temel tıbbi durumlardır.

Glokomun Belirtileri Nelerdir?

Açık açılı glokomun en korkutucu özelliği, hastalığın ileri evrelerine kadar hiçbir ağrı, bulanıklık veya şikayet yaratmamasıdır. Hastalık, görme alanını önce en dış kısımlardan (çevresel görüşten) merkeze doğru yavaşça daraltır. Kişi, beynin görüntüleri tamamlama yeteneği nedeniyle bu çevresel kaybı yıllarca fark etmez. Ancak hastalık merkeze ulaştığında ve hasta bir borunun içinden bakıyormuş (tünel vizyonu) gibi hissettiğinde, optik sinirlerin %80'inden fazlası çoktan ölmüş olur.

Ancak aniden gelişen Kapalı Açılı Glokom Krizi durumunda şu şiddetli belirtiler saniyeler içinde ortaya çıkar:

• Gözde ve gözün olduğu baş yarısında şiddetli, dayanılmaz bir ağrı.
• Görmede ani bulanıklaşma ve azalma.
• Işıkların etrafında gökkuşağı renginde halkalar (haleler) görme.
• Gözde aşırı kızarıklık.
• Yüksek basınca bağlı şiddetli mide bulantısı ve kusma.

İleri Teknolojilerle Erken Teşhis

Glokomda kaybedilen görmeyi geri getirmek mümkün olmadığından, tek silahımız "erken teşhis"tir.

• Tonometri: Göz içi basıncının hassas ölçüm cihazlarıyla milimetrik olarak saptanması.
• Pakimetri: Kornea kalınlığının ölçülmesi. Kornea kalınlığı, ölçülen tansiyon değerinin gerçekte ne kadar baskı yarattığını hesaplamak için şarttır.
• Optik Koherens Tomografi (OCT): Optik sinir başının ve retina sinir lifi tabakasının (RNFL) 3 boyutlu, yüksek çözünürlüklü taramasıdır. Görme alanı kaybı başlamadan yıllar önce, sinir liflerindeki ilk incelmeleri yakalayan bir teknolojidir.
• Bilgisayarlı Görme Alanı Testi (Perimetri): Hastanın çevresel (periferik) görüşünde, kendisinin henüz fark edemediği kör noktaların (skotomların) tespit edilmesini sağlayan fonksiyonel bir haritalama testidir.
• Gonyoskopi: Özel açılı mercekler yardımıyla göz içindeki drenaj kanallarının açık mı yoksa kapalı mı olduğunun mikroskobik incelemesidir.

Glokom Tedavi Yöntemleri Nelerdir?

İstanbul Glokom Tedavisinin tek ve değişmez amacı; göz içi basıncını, o gözdeki optik sinire zarar vermeyecek güvenli seviyeye (hedef tansiyon) düşürerek, hastanın mevcut görme yetisini ömür boyu korumaktır. Tedavi planı, glokomun tipine ve hastanın durumuna göre üç farklı kategoride değerlendirilir:

1. Medikal (İlaç) Tedavisi Tedavinin ilk basamağını her gün, ömür boyu düzenli olarak kullanılması gereken özel göz damlaları oluşturur. Bu damlalar ya göz içi sıvısının üretimini azaltarak (örneğin beta-blokerler) ya da mevcut sıvının göz dışına atılımını hızlandırarak (prostaglandinler) göz tansiyonunu düşürür. İlaçların aksatılmadan kullanılması hayati önem taşır.

2. Lazer Tedavileri Damlaların yetersiz kaldığı, yan etki yaptığı veya hastanın damla kullanmayı unuttuğu durumlarda devreye giren son derece etkili ve ağrısız yöntemlerdir:

• Selektif Lazer Trabeküloplasti (SLT): Açık açılı glokomda, drenaj kanallarına düşük enerjili özel bir lazer uygulanarak kanalların genişlemesi ve sıvının daha kolay süzülmesi sağlanır. İşlem poliklinik şartlarında birkaç dakikada uygulanır.
• YAG Lazer İridotomi: Dar açılı veya kapalı açılı glokom riskini ortadan kaldırmak için, irise (gözün renkli kısmına) mikroskobik bir delik açılarak sıvının gözün ön ve arka kamerası arasında rahatça dolaşması için yeni bir yol (bypass) oluşturulur.

3. Cerrahi Tedaviler (Ameliyat) Göz damlaları ve lazer müdahalelerine rağmen göz tansiyonu düşürülemiyor ve optik sinir hasarı ilerlemeye devam ediyorsa, tek çare cerrahidir.

• Trabekülektomi: Glokom cerrahisinin altın standart yöntemidir. Gözün beyaz kısmında, sıvının rahatça dışarı atılıp konjonktiva zarı altında emileceği mikrocerrahi ile yeni bir drenaj kanalı (pencere) oluşturulur.
• Tüp İmplantları (Seton Cerrahisi): Özellikle dirençli, daha önce ameliyat olmuş veya sekonder glokom vakalarında tercih edilir. Göz içine milimetrik, biyouyumlu bir silikon tüp ve rezervuar (örn: Ahmed Glokom Valvi) yerleştirilerek sıvının kontrollü bir şekilde tahliyesi sağlanır.
• Minimal İnvaziv Glokom Cerrahisi (MIGS): Göz dokusuna en az zararı vererek, çok daha küçük kesilerle drenaj yollarını açan, iyileşme süresi çok kısa olan ve erken evre hastalarda katarakt cerrahisiyle birlikte sıkça tercih edilen yeni nesil modern cihazlı operasyonlardır.