Optik Sinir Hastalıkları: Belirtileri ve Tedavisi

Optik Sinir Hastalıkları: Belirtileri ve Tedavisi
Bu sayfada

Kısa cevap: Optik sinir, retinanın (ağ tabaka) yakaladığı görüntü sinyallerini beyne taşıyan görme siniridir. Optik sinir hasarı iltihap, dolaşım bozukluğu, glokom, bası, travma, toksik maddeler, beslenme eksikliği veya kalıtsal nedenlerle oluşabilir. Başlıca belirtiler görme keskinliğinde ve renk görmede azalma ile görme alanı kaybıdır; tedavi nedene göre değişir.

Acil uyarı: Ani görme kaybı, çift görme, şiddetli baş ağrısıyla birlikte görme bozulması ya da 50 yaş üstünde çiğnerken çene ağrısı ve şakak ağrısıyla gelen görme kaybı (dev hücreli arterit şüphesi) varsa beklemeyin. Aynı gün bir göz acil servisine başvurun veya 112'yi arayın. Hangi belirtilerin acil olduğu ani görme kaybı sayfasında ayrıntılı anlatılmıştır.

Optik sinir nedir, nerede bulunur?

Optik sinir, gözü beyne bağlayan ve görme bilgisini taşıyan kablo benzeri bir sinir demetidir. Halk arasında çoğu zaman "göz siniri" denir. Her gözün kendine ait bir optik siniri vardır.

Retinanın en iç tabakasında ganglion hücreleri bulunur. Bu hücrelerin uzun uzantıları (akson denen sinir lifleri) göz küresinin arka duvarında bir noktada toplanır ve gözden çıkarak optik siniri oluşturur. Göz dibi muayenesinde doktorun gördüğü yuvarlak, açık renkli bölgeye "optik disk" veya "optik sinir başı" denir. Bu noktada ışığa duyarlı hücre olmadığı için her gözde küçük bir kör nokta bulunur. İki göz birlikte baktığında beyin bu boşluğu fark ettirmez.

Optik sinir anatomisi: Gözden beyne giden yol

Optik sinirin yolculuğu hasta diliyle beş adımda özetlenebilir:

  1. Göz içi bölüm: Retinadaki sinir lifleri optik diskte birleşir.
  2. Göz çukuru (orbita) bölümü: Sinir göz küresinin arkasından çıkar ve göz kaslarının arasından hafif kıvrımlı bir yol izler. Göz döndükçe sinirin kılıfı da gerilir; optik nöritte gözü çevirirken ağrı duyulmasının nedeni budur.
  3. Kanal bölümü: Sinir, kafatası kemiğindeki dar bir kanaldan (optik kanal) geçer. Bu dar geçit, kafa travmalarında sinirin zedelenmeye en yatkın olduğu yerlerden biridir.
  4. Kafa içi bölüm ve kiazma: İki optik sinir, hipofiz bezinin hemen üstünde optik kiazma denen noktada buluşur. Her iki gözün burun tarafındaki lifleri burada karşı tarafa geçer.
  5. Beyindeki görme merkezi: Lifler, aradaki duraklardan geçerek beynin arka bölümündeki görme merkezine (oksipital korteks) ulaşır. Görüntü burada algılanır.

Bu yapı, hasarın yerini anlamaya yardım eder. Tek gözde belirgin kayıp çoğunlukla o gözün optik siniriyle ilgilidir. İki gözde de dış yarıları etkileyen görme alanı kaybı ise kiazma bölgesine yapılan bir basıyı, örneğin hipofiz tümörünü düşündürür.

Optik sinir ne işe yarar?

Optik sinirin görevi, retinanın ışıktan ürettiği elektrik sinyallerini hızlı ve kayıpsız biçimde beyne iletmektir. Görme keskinliği, renk ayırt etme, kontrast duyarlılığı ve görme alanının bütünlüğü bu iletimin sağlıklı olmasına bağlıdır.

Optik sinir, ışık refleksinin de ilk ayağıdır. Göze ışık tutulduğunda göz bebeğinin küçülmesi, sinyalin optik sinir üzerinden beyin sapına ulaşmasıyla olur. Doktorların muayenede el feneriyle iki gözü sırayla aydınlatmasının amacı, iki sinir arasındaki iletim farkını yakalamaktır.

Sinir lifleri miyelin denen yalıtkan bir kılıfla sarılıdır ve bu kılıf sinyalin hızlı iletilmesini sağlar. Optik nöritte miyelin hasar görür, iletim yavaşlar. Yetişkinlikte retina ganglion hücreleri bölünüp çoğalmaz; bu nedenle kaybedilen sinir lifleri kendiliğinden yerine gelmez.

Optik sinir hasarı belirtileri nelerdir?

Optik sinir hasarının ana belirtileri görme keskinliğinde azalma, renklerin soluk görülmesi ve görme alanının bir bölümünde kayıptır. Nedene göre belirtiler saatler içinde de yıllar içinde de ortaya çıkabilir. Göz siniri zayıflığı belirtileri sıklıkla şunlardır:

  • Bulanık veya puslu görme: Gözlükle düzelmeyen, "sis perdesi" gibi tarif edilen görme azalması.
  • Renk görmede azalma: Özellikle kırmızının daha soluk, "yıkanmış" görünmesi. İki gözü sırayla kapatıp kırmızı bir nesneye bakmak bu farkı ortaya çıkarabilir.
  • Görme alanı kaybı: Görüşün merkezinde gölge, alt veya üst yarıda kararma ya da kenarlardan daralma.
  • Kontrast ve parlaklık algısında azalma: Etkilenen gözde her şeyin daha karanlık görünmesi.
  • Göz hareketiyle ağrı: Özellikle optik nöritte, gözü çevirirken artan, göz arkasında hissedilen ağrı.
  • Geçici kararmalar: Optik sinir başı şiştiğinde, eğilip kalkınca birkaç saniye süren kararmalar.
  • Çift görme ve baş ağrısı: Kafa içi basınç artışı gibi durumlarda görme belirtilerine eşlik edebilir.

Belirtiler bazen yalnızca bir gözde ve sinsi başlar. Diğer göz iyi gördüğü için kişi kaybı geç fark edebilir. Ara sıra bir gözünüzü kapatarak iki gözün görüşünü karşılaştırmak, fark edilmeyen tek taraflı kayıpları ortaya çıkarabilir.

Optik sinir hasarı neden olur? Hastalık türleri

Optik sinir hasarı tek bir hastalık değildir; çok farklı nedenler aynı siniri etkileyebilir. Hastalık türleri ve tipik özellikleri aşağıdaki tabloda özetlenmiştir.

Hastalık türüKısaca nedenTipik hasta ve tabloBaşlangıç
Optik nöritSinirin iltihabı, miyelin kılıfın hasarıGenç erişkin, kadınlarda daha sık; göz hareketiyle ağrıGünler içinde
İskemik optik nöropatiSinirin kan dolaşımının bozulması ("göz felci")Çoğunlukla 50 yaş üstü; ağrısız, sabah uyanınca fark edilen kayıpAni
Glokomatöz optik nöropatiGöz tansiyonuyla ilişkili ilerleyici lif kaybıÇoğunlukla 40 yaş üstü; kenarlardan başlayan sessiz kayıpYıllar içinde
Kompresif optik nöropatiTümör, kist, damar balonlaşması veya tiroid göz hastalığının sinire basısıAğrısız, yavaş ilerleyen kayıpAylar içinde
Travmatik optik nöropatiKafa veya göz çukuru travmasıKaza, düşme, darbe sonrasıAni
Toksik veya beslenmeye bağlıMetanol, bazı ilaçlar; B12, B1, folat, bakır eksikliğiGenellikle iki gözde, merkezde simetrik kayıpHaftalar, aylar
Kalıtsal: LHONMitokondri DNA'sında değişiklikÇoğunlukla genç erkek; iki gözde art arda ağrısız kayıpHaftalar, aylar
Kalıtsal: dominant optik atrofiÇoğunlukla OPA1 geninde değişiklikÇocuklukta başlayan, iki gözde yavaş kayıpYıllar içinde
Optik disk ödemi, papilödemSinir başının şişmesi; papilödemde kafa içi basınç artışıBaş ağrısı, geçici kararmalar, çift görmeDeğişken

Optik nörit (göz siniri iltihabı)

Optik nörit, çoğunlukla genç erişkinlerde görülen, göz hareketiyle ağrı ve günler içinde gelişen görme kaybıyla seyreden bir sinir iltihabıdır. Multipl skleroz (MS) ile ilişkisi nedeniyle nöroloji ile birlikte değerlendirilir. Belirtiler, tedavi seçenekleri ve MS riski optik nörit sayfasında ayrıntılı anlatılmıştır.

İskemik optik nöropati ve diğer nöropatiler

İskemik optik nöropati, sinirin beslenmesinin aniden bozulmasıyla ortaya çıkar. 50 yaş üstünde şakak ağrısı, çiğnerken çene ağrısı, saçlı deride hassasiyet ve halsizlikle birlikte görme kaybı varsa dev hücreli arterit (temporal arterit) düşünülür. Bu durum diğer gözü de tehdit ettiği için aynı gün tedavi gerektirir. Türleri ve risk faktörleri optik nöropati ve iskemik optik nöropati sayfasında ele alınmıştır.

Optik sinir şişmesi (optik disk ödemi)

Optik sinir şişmesi, göz dibi muayenesinde sinir başının kabarık ve sınırlarının silik görünmesidir. Kafa içi basınç artışına bağlı olana papilödem denir. Beyin tümörü, beyin zarı iltihabı, beyin toplardamarlarında pıhtı veya nedeni bulunamayan kafa içi basınç artışı (idiyopatik intrakraniyal hipertansiyon) olası nedenlerdir. Papilödem şüphesinde aynı gün acil değerlendirme ve beyin görüntülemesi gerekir. Şiddetli baş ağrısı, kusma veya bilinç bulanıklığı eşlik ediyorsa 112 aranmalıdır.

Kalıtsal optik nöropatiler

Leber herediter optik nöropati (LHON), anneden çocuklarına geçen mitokondri DNA değişikliklerine bağlıdır ve çoğunlukla genç erkeklerde iki gözde art arda görme kaybı yapar. Ayrıntılar Leber herediter optik nöropati (LHON) sayfasındadır. Dominant optik atrofi ise çocuklukta başlayan, daha yavaş seyirli bir başka kalıtsal türdür.

Nedeni ne olursa olsun, sinir lifleri kaybolduğunda göz dibinde sinir başı soluk görünür. Bu son ortak bulguya optik atrofi denir. Geri dönüşü ve tedavi seçenekleri optik atrofi sayfasında anlatılmıştır.

Optik sinir hastalığı nasıl teşhis edilir?

Tanı, ayrıntılı göz muayenesiyle başlar ve nedene göre seçilen testlerle tamamlanır. Optik sinir hastalıklarında göz doktoru çoğu zaman nöro-oftalmoloji ve nöroloji uzmanlarıyla birlikte çalışır.

TestNe gösterir?
Görme keskinliği ve renk görme testiMerkezi görmenin ve renk ayırt etme yeteneğinin ne kadar etkilendiği
Göz bebeği ışık testiİki gözün optik siniri arasındaki iletim farkı (relatif afferent pupil defekti)
Göz dibi muayenesiSinir başında şişme, solukluk veya çukurlaşma
Görme alanı testiKaybın yeri ve şekli; hasarın sinirde mi, kiazmada mı olduğuna dair ipucu
OKT (optik koherens tomografi)Sinir lifi tabakası (RNFL) ve ganglion hücre tabakasının kalınlığı
VEP (görsel uyarılmış potansiyel)Görme sinyalinin beyne ulaşma süresi ve gücü
MR (manyetik rezonans)Sinirde iltihap veya bası yapan kitle; beyinde MS ile uyumlu lezyonlar
Kan tetkikleriİltihap belirteçleri, B12 ve diğer vitaminler, AQP4 ve MOG antikorları, enfeksiyon testleri
Genetik testLHON ve dominant optik atrofi gibi kalıtsal türler

Görme alanı muayenesi, optik sinir hastalıklarında hem tanı hem takip için temel testlerden biridir. Nasıl yapıldığı ve sonucun nasıl okunduğu görme alanı testi sayfasında anlatılmıştır.

OKT ile ölçülen RNFL kalınlığı, sinir lifi kaybını sayısal olarak izlemeye yarar. Raporda görülen göz siniri incelmesi tek başına tanı koydurmaz; muayene ve diğer testlerle birlikte yorumlanır.

Elektrofizyolojik testler sinirin işlevini ölçer ve yapıyı gösteren OKT'yi tamamlar. Prof. Dr. Ayşe Öner'in özel ilgi alanlarından biri elektrodiagnostik testlerdir. VEP testi, optik sinir iletiminin yavaşlayıp yavaşlamadığını gösterir ve görme kaybının retinadan mı, sinirden mi kaynaklandığını ayırmaya yardım eder.

Göz siniri zayıflığı düzelir mi?

Göz siniri zayıflığının düzelip düzelmeyeceği, hasarın nedenine ve sinir liflerinin kalıcı olarak kaybolup kaybolmadığına bağlıdır. Lif işlev görmese de yaşıyorsa toparlanma mümkündür; lif kaybolduysa kendini yenileyemez. Nedene göre genel tablo şöyledir:

  • Optik nörit: Hastaların çoğunda görme haftalar ve aylar içinde belirgin olarak toparlanır. Yine de OKT'de lif incelmesi ve hafif renk ya da kontrast kaybı kalabilir.
  • Papilödem: Kafa içi basınç erken düşürülürse görme çoğunlukla korunur. Uzun süren basınç kalıcı kayba yol açabilir.
  • Bası: Bası yapan kitle erken dönemde kaldırılırsa görmede kısmi veya belirgin düzelme olabilir.
  • Toksik ve beslenmeye bağlı: Neden erken bulunup ortadan kaldırılırsa (örneğin B12 eksikliğinin tedavisi) kısmi düzelme mümkündür. Metanol zehirlenmesinde ise hasar sıklıkla kalıcıdır.
  • İskemik optik nöropati: Kayıp çoğunlukla kalıcıdır. Amaç diğer gözü korumak ve risk faktörlerini kontrol etmektir.
  • Glokom: Kaybedilen görme geri gelmez; tedaviyle ilerleme yavaşlatılır.
  • Yerleşmiş optik atrofi: Kaybolan sinir lifleri yerine gelmez. Tedavinin amacı kalan lifleri korumaktır.

Dürüst cevap şudur: Erken teşhis, "düzelir mi" sorusunun cevabını en çok değiştiren etkendir. Yavaş ilerleyen ve ağrısız kayıplar bile geç fark edildiğinde tedavi seçenekleri daralır.

Optik sinir hasarı tedavisi nasıl yapılır?

Optik sinir hasarı tedavisi tek bir yöntem değildir; tedavi, hasarı oluşturan nedene yöneliktir. Başlıca yaklaşımlar şunlardır:

  • İltihap (optik nörit): Seçilmiş hastalarda yüksek doz damar yolu steroid; ağır ve atipik formlarda plazmaferez gibi bağışıklık tedavileri. Takip nöroloji ile ortak yürür.
  • Dev hücreli arterit: Diğer gözü korumak için gecikmeden başlanan yüksek doz steroid ve romatoloji takibi.
  • Glokom: Damla, lazer veya cerrahi ile göz içi basıncının düşürülmesi.
  • Bası: Beyin cerrahisi, endokrinoloji veya göz çukuru cerrahisiyle basının giderilmesi.
  • Papilödem: Nedene yönelik nöroloji ve beyin cerrahisi tedavisi; kafa içi basıncı düşüren ilaçlar.
  • Toksik ve beslenmeye bağlı: Sorumlu maddenin bırakılması ve eksik vitaminin hekim önerisiyle yerine konması.
  • Kalıtsal: LHON için idebenon adlı ilaç bazı ülkelerde onaylıdır; gen tedavisi çalışmaları sürmektedir. Türkiye'deki erişim durumu için hekiminize danışın.

Kaybedilen görmeye uyum sağlamak da tedavinin parçasıdır. Büyüteçler, teleskopik gözlükler ve kullanım eğitiminden oluşan az görme rehabilitasyonu, kalan görmeden günlük hayatta daha fazla yararlanmaya yardımcı olur.

Optik sinir hastalıklarında kök hücre araştırmaları

Optik sinir hasarında kalan sinir liflerini korumaya yönelik kök hücre uygulamaları araştırma aşamasındadır ve standart tedavi yerine geçmez. Mezenkimal kök hücrelerin yeni sinir hücresi oluşturmaktan çok, salgıladıkları koruyucu (nörotrofik) maddelerle etki gösterebileceği düşünülmektedir.

Prof. Dr. Ayşe Öner ve ekibinin optik atrofili hastalarda suprakoroidal (göz duvarındaki koroid tabakasının dışındaki aralığa) mezenkimal kök hücre uygulamasını inceleyen çalışmaları 2019'da International Ophthalmology, 2021'de European Journal of Ophthalmology dergilerinde yayımlanmıştır. Bu çalışmaların örneklemleri küçüktür; etkinliğin kontrollü çalışmalarla doğrulanması gerekir. Türkiye'de bu uygulama yalnızca Sağlık Bakanlığı onayıyla yapılabilir ve hiç görmeyen gözde fayda beklenmez. Kimlere uygulandığı ve çalışma bulguları optik sinir hastalıklarında kök hücre tedavisi sayfasında yer almaktadır.

Optik sinir sorunlarında hangi doktora gidilir?

İlk başvuru göz hastalıkları uzmanınadır. Göz doktoru, görme kaybının retinadan mı, optik sinirden mi, yoksa beyindeki görme yollarından mı kaynaklandığını muayene ve testlerle ayırt eder. Optik sinir hastalığı düşünülürse değerlendirme çoğu zaman nöro-oftalmoloji uzmanı ve nöroloji ile ortak sürdürülür. Nedene göre romatoloji, endokrinoloji veya beyin cerrahisi de sürece katılabilir.

Prof. Dr. Ayşe Öner'in ana uzmanlık alanı tıbbi ve cerrahi retina ile elektrodiagnostik testlerdir. Retina hastalıklarını optik sinir hastalıklarından ayırmak ve sinir işlevini elektrofizyolojik testlerle izlemek, bu ortak takibin önemli parçalarıdır.

Durumunuzun değerlendirilmesi için muayene randevusu oluşturabilirsiniz.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.

Kaynaklar

  1. Petzold A, Fraser CL, Abegg M, et al. Diagnosis and classification of optic neuritis. Lancet Neurol. 2022;21(12):1120-1134. doi:10.1016/S1474-4422(22)00200-9
  2. Beck RW, Cleary PA, Anderson MM Jr, et al. A randomized, controlled trial of corticosteroids in the treatment of acute optic neuritis. N Engl J Med. 1992;326(9):581-588.
  3. Klopstock T, Zeng LH, Priglinger C. Leber's hereditary optic neuropathy – current status of idebenone and gene replacement therapies. Med Genet. 2025;37(1):57-63. doi:10.1515/medgen-2024-2066
  4. Sinim Kahraman N, Oner A. Stem cell treatment in degenerative retinal and optic nerve diseases. Trakya Univ J Nat Sci. 2019;20:11-16. doi:10.23902/trkjnat.470563
  5. Oner A, Gonen ZB, Sevim DG, Sinim Kahraman N, Unlu M. Six-month results of suprachoroidal adipose tissue-derived mesenchymal stem cell implantation in patients with optic atrophy: a phase 1/2 study. Int Ophthalmol. 2019;39(12):2913-2922. doi:10.1007/s10792-019-01141-5
  6. Kahraman NS, Öner A. Umbilical cord-derived mesenchymal stem cell implantation in patients with optic atrophy. Eur J Ophthalmol. 2021;31(6):3463-3470. doi:10.1177/1120672120977824

Sıkça sorulan sorular

Göz siniri zedelenmesi kendiliğinden geçer mi?

Bazı türlerde kısmen geçebilir. Optik nöritte görme çoğu hastada haftalar içinde kendiliğinden toparlanır. Travma, iskemi ve uzun süreli bası sonrası ise kayıp çoğunlukla kalıcıdır. Kendiliğinden geçmesini beklemek doğru bir yaklaşım değildir; dev hücreli arterit veya papilödem gibi nedenlerde gecikme diğer gözü ya da genel sağlığı tehdit edebilir. Yeni başlayan her göz siniri belirtisi muayene edilmelidir.

Optik sinir hasarı tek gözde mi olur, iki gözde mi?

Her ikisi de olabilir. Optik nörit, iskemik optik nöropati ve travma çoğunlukla tek gözde başlar. Toksik, beslenmeye bağlı ve kalıtsal optik nöropatiler ise genellikle iki gözü birlikte ya da kısa aralıklarla etkiler. Papilödem de kafa içi basınca bağlı olduğu için çoğu zaman iki gözdedir. Tek gözde başlayan bir hastalık zamanla diğer gözü etkileyebileceğinden iki gözün de düzenli takibi gerekir.

OKT raporunda göz siniri incelmesi ne anlama gelir?

OKT raporundaki incelme, sinir lifi tabakasının aynı yaştaki kişilerin ortalamasından ince ölçüldüğünü gösterir. Bu bulgu glokom, geçirilmiş optik nörit, iskemi veya kalıtsal bir hastalığın izi olabilir. Yüksek miyopi ve ölçüm hataları da yanıltıcı sonuç verebilir. İncelmenin anlamı görme alanı testi ve muayeneyle birlikte değerlendirilir; zaman içinde artıp artmadığı tek bir ölçümden daha önemlidir.

Göz siniri hasarı körlüğe yol açar mı?

Bazı optik sinir hastalıkları tedavi edilmezse ağır ve kalıcı görme kaybına yol açabilir. Glokom, ilerlemiş bası ve dev hücreli arterit bu açıdan özellikle dikkat gerektirir. Buna karşılık tipik optik nöritte hastaların büyük çoğunluğunda görme belirgin biçimde toparlanır. Ağır kayıp riski, nedenin ne kadar erken bulunduğuna ve tedaviye ne kadar erken başlandığına bağlıdır.

Göz siniri tedavisi için vitamin kullanmak işe yarar mı?

Vitaminler yalnızca eksiklik varsa işe yarar. B12, B1 (tiamin), folat veya bakır eksikliğine bağlı optik nöropatide eksik maddenin hekim önerisiyle yerine konması tedavinin temelidir. Eksikliği olmayan kişide vitamin takviyesinin optik sinir hasarını onardığını gösteren güçlü bir kanıt yoktur. Takviyeye başlamadan önce kan tetkiki yaptırmak ve hekiminize danışmak gerekir.

Optik sinir hastalığı olan kişi araba kullanabilir mi?

Bu, görme keskinliğine ve özellikle görme alanının genişliğine bağlıdır. Türkiye'de sürücü belgesi için gereken görme koşulları ilgili yönetmelikle belirlenir ve sürücü sağlık raporu bu ölçütlere göre verilir. Görme alanında belirgin kayıp olan kişi, merkezi görmesi iyi olsa bile yandan gelen araçları ve yayaları fark etmekte zorlanabilir. Kararı görme alanı testi sonucunuzla birlikte hekiminizle verin.

Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurunuz.

İlgili sayfalar

Glokom

Tıp dünyasında görme yetisinin "sessiz hırsızı" olarak nitelendirilen Glokom (Göz Tansiyonu), erken teşhis edilmediği takdirde kalıcı ve geri dönüşümsüz körlüğe yol…

Bilgi Formu

Bilgi ve muayene talepleriniz için formu doldurabilir veya telefon ve WhatsApp üzerinden ulaşabilirsiniz.