
Bu sayfada
Kısa cevap: Sarı nokta hastalığında faydası bilimsel olarak gösterilen vitamin desteği AREDS2 formülüdür; C ve E vitamini, lutein, zeaksantin, çinko ve bakır içerir. Orta evre hastalığı olan veya bir gözünde ileri evre bulunan kişilerde ileri evreye geçiş riskini azalttığı gösterilmiştir. Erken evrede ve hastalığı olmayanlarda faydası gösterilmemiştir; hekim önerisiyle kullanılmalıdır.
Sarı noktaya hangi vitaminler iyi gelir?
Sarı noktaya iyi gelen tek bir vitamin değil, belirli bir vitamin ve mineral birleşimidir. Bu birleşim, ABD Ulusal Göz Enstitüsü'nün (NEI) yürüttüğü iki büyük çalışmada test edilmiştir: AREDS ve AREDS2. Çalışmalarda kullanılan formül C vitamini, E vitamini, lutein, zeaksantin, çinko ve bakırdan oluşur.
Bu maddelerin seçilmesinin bir nedeni vardır. Lutein ve zeaksantin, makulaya sarı rengini veren pigmentlerdir; mavi ışığı süzerek ve antioksidan etki göstererek retinayı koruduklarına inanılır. C ve E vitaminleri, hücrelerde oksidatif hasarı (serbest radikallerin yol açtığı yıpranmayı) azaltan antioksidanlardır. Çinko retinada yoğun bulunan ve birçok enzimin çalışması için gereken bir mineraldir; bakır ise yüksek doz çinkonun yol açabileceği bakır eksikliğini önlemek için eklenmiştir.
Lutein ve zeaksantin vücutta üretilemez; yalnızca besinlerle ya da takviyelerle alınabilir. Bu iki madde kanla taşınarak retinada, özellikle makulanın merkezinde birikir. Sık karıştırılan bir nokta da A vitaminidir: A vitamini gece görmesi için gereklidir, ancak sarı nokta hastalığında A vitamini takviyesinin faydası gösterilmemiştir ve AREDS2 formülünde yer almaz.
Bu vitaminlerin tek tek kullanımının sarı nokta hastalığını yavaşlattığı gösterilmemiştir. Bilimsel kanıt, yalnızca çalışmalarda kullanılan formülün tamamı için geçerlidir. Sarı nokta hastalığının ne olduğu ve evreleri sarı nokta hastalığı nedir sayfasında anlatılmaktadır.
AREDS çalışması neyi gösterdi?
AREDS (Age-Related Eye Disease Study), sarı nokta hastalığında vitamin desteğinin etkisini inceleyen ilk büyük, plasebo kontrollü çalışmadır. 2001'de Archives of Ophthalmology dergisinde yayımlanan sonuçlara göre, 55-80 yaş arasındaki 3.640 katılımcı ortalama altı yılı aşkın süre izlenmiştir.
Katılımcılar, göz dibi fotoğraflarında görülen druzenlerin boyutuna ve ileri evre hastalık bulunup bulunmamasına göre gruplara ayrılmıştır. Böylece formülün hangi evrede işe yaradığı ayrı ayrı değerlendirilebilmiştir.
Çalışmada C vitamini, E vitamini, beta karoten ve çinkodan oluşan formül, orta evre hastalığı olan veya bir gözünde ileri evre bulunan kişilerde beş yıl içinde ileri evreye geçiş riskini yaklaşık %25 azaltmıştır. Aynı grupta orta derecede görme kaybı riski de yaklaşık %19 azalmıştır. Erken evre hastalığı olan kişilerde ise anlamlı bir fayda gösterilmemiştir.
AREDS2 formülü neyi değiştirdi?
AREDS2, ilk formülü daha güvenli ve daha etkili hale getirmek amacıyla tasarlanmıştır. 2013'te JAMA'da yayımlanan çalışmaya 50-85 yaş arasındaki 4.203 kişi katılmış ve yaklaşık beş yıl izlenmiştir.
Çalışmanın başlıca bulguları şunlardır:
- Beta karoten çıkarıldı: Daha önceki çalışmalarda sigara içen kişilerde beta karotenin akciğer kanseri riskini artırdığı biliniyordu. AREDS2'de de beta karoten alan grupta, çoğu daha önce sigara içmiş kişilerde olmak üzere, daha fazla akciğer kanseri görülmüştür.
- Lutein ve zeaksantin eklendi: Beta karotenin yerine lutein ve zeaksantin konulduğunda formülün koruyucu etkisi korunmuş, hatta bazı analizlerde daha iyi bulunmuştur.
- Omega-3 yağ asitleri: Formüle balık yağı (DHA ve EPA) eklenmesi ek bir fayda sağlamamıştır.
- Daha düşük çinko dozu: Çinkonun 25 mg'a düşürüldüğü formülle belirgin bir fark gösterilmemiştir.
On yıllık takip sonuçları bu değişikliği doğrulamıştır. 2022'de JAMA Ophthalmology'de yayımlanan analizde, 3.882 katılımcının verisi değerlendirilmiştir. Beta karoten, hayatının herhangi bir döneminde sigara içmiş kişilerde akciğer kanseri riskini yaklaşık iki katına çıkarmıştır. Lutein ve zeaksantin alan grupta ise ileri evreye geçiş riski, beta karoten alan gruba göre yaklaşık %15 daha düşük bulunmuştur.
Çalışmada kullanılan AREDS2 formülünün içeriği nedir?
AREDS2 çalışmasında kullanılan formülün günlük toplam içeriği aşağıdaki tabloda verilmiştir. Bu miktarlar bir tedavi talimatı değildir; takviyeye başlayıp başlamayacağınıza ve hangi ürünü kullanacağınıza hekiminizle birlikte karar vermelisiniz.
| Bileşen | Çalışmada kullanılan günlük miktar | Neden formülde? |
|---|---|---|
| C vitamini | 500 mg | Antioksidan |
| E vitamini | 400 IU | Antioksidan |
| Lutein | 10 mg | Makula pigmenti, beta karotenin yerine eklendi |
| Zeaksantin | 2 mg | Makula pigmenti, beta karotenin yerine eklendi |
| Çinko (çinko oksit) | 80 mg | Retina enzimleri için gerekli mineral |
| Bakır (bakır oksit) | 2 mg | Çinkoya bağlı bakır eksikliğini önlemek için |
| Beta karoten | Yok | Sigara içen veya içmiş kişilerde akciğer kanseri riski nedeniyle çıkarıldı |
Bu dozlar, normal beslenmeyle alınabilecek miktarların çok üzerindedir. Bu nedenle formül bir "genel vitamin" değil, belirli hastalarda belirli bir amaçla kullanılan yüksek doz bir takviyedir.
Vitamin desteği kimlere faydalıdır?
Vitamin desteğinin faydası yalnızca belirli evredeki hastalarda gösterilmiştir. Amerikan Oftalmoloji Akademisi'nin (AAO) sarı nokta hastalığı kılavuzu da formülü bu grup için önermektedir. Prof. Dr. Ayşe Öner, AAO üyesi bir retina uzmanıdır.
Faydası gösterilen gruplar:
- Bir veya iki gözünde orta evre hastalık (büyük druzenler) olan kişiler
- Bir gözünde ileri evre hastalık (yaş tip veya coğrafik atrofi) bulunan ve diğer gözü risk altında olan kişiler
Faydası gösterilmeyen gruplar:
- Sarı nokta hastalığı olmayan kişiler: Hastalığı önlemek amacıyla kullanımın faydası gösterilmemiştir.
- Erken evre hastalığı olan kişiler (yalnızca orta boy druzenler): Formül, erken evreden orta evreye geçişi önlememektedir. Bu grupta düzenli göz dibi muayenesi önerilir.
- İki gözünde de ileri evre hastalık bulunan kişiler: Bu grupta formülün koruyacağı, henüz ileri evreye geçmemiş bir göz kalmadığı için fayda beklenmez; az görme rehabilitasyonu daha yararlı olabilir.
- Kalıtsal makula hastalıkları: Formül bu hastalıklar için test edilmemiştir. Örneğin Stargardt hastalığında A vitamini içeren takviyelerden kaçınılması önerilir.
Formülün amacı, henüz ileri evreye geçmemiş gözü korumaktır. İleri evredeki gözün görmesini geri getirdiği gösterilmemiştir. Yaş tip sarı nokta hastalığında vitamin, göz içi iğne tedavisinin yerini tutmaz; kuru ve yaş tipteki tüm seçenekler sarı nokta hastalığı tedavisi sayfasında anlatılmaktadır.
Takviyeye başlamadan önce hekiminiz neleri değerlendirir?
Vitamin desteğinin size uygun olup olmadığına muayene ve birkaç temel bilgiye göre karar verilir. Hekiminiz genellikle şu noktaları değerlendirir:
- Her iki gözün evresi: Göz dibi muayenesi ve OKT ile druzenlerin boyutu, pigment değişiklikleri ve ileri evre bulguları incelenir.
- Sigara öyküsü: Şu anda veya geçmişte sigara içmiş olmanız, beta karoten içeren formüllerin kullanılmaması için önemlidir.
- Kullandığınız ilaçlar ve takviyeler: Kan sulandırıcılar, multivitaminler ve mineral takviyeleri toplam doz ve etkileşim açısından gözden geçirilir.
- Genel sağlık durumunuz: Mide-bağırsak şikâyetleri, böbrek hastalığı ve diğer kronik hastalıklar değerlendirilir.
- Kalıtsal makula hastalığı olasılığı: Genç yaşta başlayan veya ailede benzer öykü bulunan durumlarda farklı bir tanı söz konusu olabilir.
Bu değerlendirme sonunda takviye önerilmezse de düzenli kontrol ve evde görme takibi önemini korur. Özellikle kuru tipte izlem planı kuru tip sarı nokta hastalığı sayfasında anlatılmaktadır.
Sarı nokta vitamin hapı: Etikette nelere bakılmalı?
Sarı nokta için vitamin hapı isimleri en çok aranan konulardan biridir, ancak ürün adı yerine içeriğe bakmak daha doğru bir yoldur. Piyasadaki birçok "göz vitamini" AREDS2 formülüyle aynı değildir. Bazıları yalnızca düşük doz lutein içerir; bazılarına kanıtı olmayan bitki özleri eklenmiştir. Bu sayfada ürün adı verilmemektedir. Hekiminizin önerdiği ürünün etiketini şu adımlarla kontrol edebilirsiniz:
- "AREDS2" ibaresine güvenmeyin, içerik tablosunu okuyun. Ambalajdaki ifade tek başına içeriğin çalışmadaki formülle aynı olduğunu göstermez.
- Lutein ve zeaksantin miktarlarına bakın. Çalışmada günlük 10 mg lutein ve 2 mg zeaksantin kullanılmıştır.
- C ve E vitamini miktarlarını kontrol edin. Çalışmada günlük 500 mg C vitamini ve 400 IU E vitamini kullanılmıştır.
- Çinko varsa bakırın da olup olmadığına bakın. Yüksek doz çinko, bakır eksikliğine yol açabilir.
- Beta karoten içerip içermediğini kontrol edin. Sigara içiyorsanız veya geçmişte içtiyseniz bunu hekiminize mutlaka söyleyin.
- Miktarın tek tablet için mi, günlük toplam için mi yazıldığına bakın. Bazı ürünlerde günlük miktar iki veya daha fazla tablete bölünmüştür.
- Ek bileşenleri inceleyin. Kanıtı olmayan ek bitki özleri ürünü daha etkili yapmaz, ilaç etkileşimi riskini artırabilir.
- Ürünün yasal statüsüne bakın. Türkiye'de takviye edici gıdalar Tarım ve Orman Bakanlığı'nın denetimindedir; ambalajda onay bilgisinin bulunup bulunmadığını kontrol edin.
Sarı nokta hastalığına ne iyi gelir? Beslenme önerileri
Sarı nokta hastalığına iyi gelen beslenme, lutein ve zeaksantinden zengin sebzeler ile balığı içeren dengeli bir beslenmedir. Gözlemsel çalışmalarda bu besinleri düzenli tüketen kişilerde ileri evre hastalık riskinin daha düşük olduğu bildirilmiştir. Beslenme takviyenin, takviye de beslenmenin yerini tutmaz.
- Koyu yeşil yapraklı sebzeler: Ispanak, lahana, pazı, roka ve semizotu lutein açısından zengindir.
- Sarı ve turuncu renkli besinler: Mısır, turuncu biber ve yumurta sarısı zeaksantin ve lutein içerir.
- Yağlı balık: Somon, sardalya, uskumru gibi balıkların haftada birkaç kez tüketilmesi önerilir. Omega-3 takviyesinin ek faydası AREDS2'de gösterilmemiş olsa da balık tüketimi gözlemsel çalışmalarda daha düşük riskle ilişkilendirilmiştir.
- Kuruyemiş ve bitkisel yağlar: Ceviz, fındık ve zeytinyağı E vitamini kaynağıdır.
- Akdeniz tipi beslenme: Sebze, meyve, baklagil, balık ve zeytinyağı ağırlıklı beslenme düzeni, çeşitli çalışmalarda daha düşük riskle ilişkilendirilmiştir.
Kan sulandırıcı olarak varfarin kullanıyorsanız yeşil yapraklı sebze tüketiminizi birden artırmayın. Bu sebzeler K vitamini içerir ve ilacın etkisini değiştirebilir; değişiklik yapmadan önce hekiminize danışın.
Sarı nokta hastalığı için bitkisel çözümler işe yarar mı?
Sarı nokta hastalığı için önerilen bitkisel çözümlerin hiçbirinin hastalığı durdurduğu veya görmeyi geri getirdiği güvenilir çalışmalarla gösterilmemiştir. En sık sorulan bitkisel ürünlerin kanıt durumu şöyledir:
- Ginkgo biloba: Cochrane derlemesinde, sarı nokta hastalığında kullanımı hakkında sonuç çıkarmaya yetecek kanıt bulunmadığı bildirilmiştir. Kan sulandırıcılarla birlikte kanama riskini artırabilir.
- Safran: Küçük çalışmalarda bazı ölçümlerde olumlu değişiklikler bildirilmiştir, ancak uzun dönemli ve büyük çalışmalar yoktur.
- Yaban mersini ve benzeri meyve özleri: Sarı nokta hastalığında faydasını gösteren klinik kanıt yoktur.
- Zerdeçal (kurkumin): Etkileri büyük ölçüde laboratuvar çalışmalarıyla sınırlıdır.
Bitkisel ürünlerin asıl riski, etkili tedaviyi geciktirmeleridir. Yaş tip sarı nokta hastalığında birkaç haftalık gecikme bile kalıcı görme kaybına yol açabilir. Görmenizde yeni bir bozulma fark ettiğinizde bitkisel ürün denemek yerine göz hekiminize başvurun. Evde görme değişikliklerini nasıl izleyebileceğiniz sarı nokta hastaları nasıl görür sayfasında anlatılmaktadır.
Vitamin takviyesinin yan etkileri ve etkileşimleri nelerdir?
AREDS2 formülü çalışmalarda genel olarak iyi tolere edilmiştir, ancak yüksek doz içerdiği için bazı yan etkiler ve etkileşimler bilinmelidir:
- Çinko: Mide bulantısı ve mide rahatsızlığı yapabilir. AREDS çalışmasında çinko alan grupta idrar yolu sorunları nedeniyle hastaneye yatışlarda artış bildirilmiştir.
- Beta karoten (eski formül): Ciltte sarı-turuncu renk değişikliğine yol açabilir; sigara içen veya içmiş kişilerde akciğer kanseri riskini artırır.
- E vitamini: Kan sulandırıcı ilaçlarla birlikte kullanıldığında kanama eğilimini artırabilir.
- Diğer takviyelerle birlikte kullanım: Multivitamin, çinko veya C vitamini takviyesi kullanıyorsanız toplam günlük miktar beklenenden yükseğe çıkabilir.
- Kronik hastalıklar: Böbrek hastalığı veya başka kronik hastalığı olanlar ile düzenli ilaç kullananlar takviyeye başlamadan önce hekimine danışmalıdır.
Herhangi bir takviyeye başlamadan önce kullandığınız tüm ilaçları ve takviyeleri hekiminize bildirin.
Durumunuzun değerlendirilmesi için muayene randevusu oluşturabilirsiniz.
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
- Age-Related Eye Disease Study Research Group. A randomized, placebo-controlled, clinical trial of high-dose supplementation with vitamins C and E, beta carotene, and zinc for age-related macular degeneration and vision loss: AREDS report no. 8. Arch Ophthalmol. 2001;119(10):1417-1436.
- Age-Related Eye Disease Study 2 Research Group. Lutein + zeaxanthin and omega-3 fatty acids for age-related macular degeneration: the AREDS2 randomized clinical trial. JAMA. 2013;309(19):2005-2015.
- Chew EY, Clemons TE, Agrón E, et al. Long-term outcomes of adding lutein/zeaxanthin and ω-3 fatty acids to the AREDS supplements on age-related macular degeneration progression: AREDS2 Report 28. JAMA Ophthalmol. 2022;140(7):692-698.
- Evans JR, Lawrenson JG. Antioxidant vitamin and mineral supplements for slowing the progression of age-related macular degeneration. Cochrane Database Syst Rev. 2017;7:CD000254.
- Evans JR, Lawrenson JG. Antioxidant vitamin and mineral supplements for preventing age-related macular degeneration. Cochrane Database Syst Rev. 2017;7:CD000253.
- Evans JR. Ginkgo biloba extract for age-related macular degeneration. Cochrane Database Syst Rev. 2013;(1):CD001775.
- Flaxel CJ, Adelman RA, Bailey ST, et al. Age-Related Macular Degeneration Preferred Practice Pattern. Ophthalmology. 2020;127(1):P1-P65.
- National Eye Institute. Nutritional Supplements for Age-Related Macular Degeneration. https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/eye-conditions-and-diseases/age-related-macular-degeneration/nutritional-supplements-age-related-macular-degeneration
Sıkça sorulan sorular
Sarı nokta için hangi vitamin daha etkili?
Tek bir vitaminin diğerlerinden daha etkili olduğunu söylemek mümkün değildir, çünkü kanıt formülün bütünü için elde edilmiştir. AREDS2 çalışmasında kullanılan C vitamini, E vitamini, lutein, zeaksantin, çinko ve bakır birleşimi, uygun hastalarda ileri evreye geçiş riskini azaltmıştır. Hangi ürünün bu içeriğe uyduğunu hekiminizle birlikte değerlendirebilirsiniz.
Sarı noktam yoksa korunmak için vitamin almalı mıyım?
Hastalığı olmayan kişilerde vitamin takviyesinin sarı nokta hastalığını önlediği gösterilmemiştir. Cochrane derlemelerinde de koruyucu amaçla kullanımın faydasına dair kanıt bulunamamıştır. Korunma için sigarayı bırakmak, yeşil yapraklı sebze ve balıktan zengin beslenmek ve 50 yaşından sonra düzenli göz muayenesi yaptırmak daha doğru bir yoldur.
Vitamin hapı sarı noktayı iyileştirir mi?
Hayır, vitamin desteği sarı nokta hastalığını iyileştirmez ve kaybedilen görmeyi geri getirmez. Amacı, uygun evredeki hastalarda ileri evreye geçiş riskini azaltmaktır. Çalışmalarda bu fayda yıllar içinde ortaya çıkmıştır; bu yüzden kısa sürede görmede bir değişiklik beklenmemelidir.
Sarı nokta vitaminleri ne kadar süre kullanılır?
AREDS ve AREDS2 çalışmalarında formül yıllarca kullanılmış ve fayda uzun dönemde gösterilmiştir. Bu nedenle uygun hastalarda takviye genellikle uzun süreli olarak düşünülür. Kullanım süresini, hastalığınızın evresi ve kontrollerdeki bulgular doğrultusunda hekiminiz belirler. Takviyeyi kendi başınıza başlatmak veya bırakmak yerine hekiminize danışın.
Lutein tek başına yeterli mi?
Lutein tek başına kullanıldığında sarı nokta hastalığının ilerlemesini yavaşlattığını gösteren güçlü bir kanıt yoktur. AREDS2'deki fayda, luteinin zeaksantin, C ve E vitamini, çinko ve bakırla birlikte kullanıldığı formülde gösterilmiştir. Yalnızca düşük doz lutein içeren ürünler bu formülün yerine geçmez.
Sigara içiyorsam vitamin kullanabilir miyim?
Sigara içen veya geçmişte içmiş kişiler beta karoten içeren formülleri kullanmamalıdır, çünkü beta karoten bu kişilerde akciğer kanseri riskini artırmıştır. Beta karoten yerine lutein ve zeaksantin içeren AREDS2 formülü bu nedenle geliştirilmiştir. Sigarayı bırakmak ise sarı nokta hastalığının seyrini etkileyebilecek en önemli adımlardan biridir.
Vitamin kullanırken kontrollere gitmeye gerek var mı?
Evet, vitamin desteği düzenli göz muayenesinin yerini tutmaz. Orta evre hastalığı olan kişilerde yaş tipe dönüşüm her an olabilir ve bu durum göz içi iğne tedavisi gerektirir. Hekiminizin belirlediği aralıklarla OKT kontrolüne gitmeli, evde de Amsler ızgarasıyla görmenizi izlemelisiniz.
Göz vitamini aç karnına mı, tok karnına mı alınmalı?
Yüksek doz çinko içeren takviyeler aç karnına alındığında mide bulantısı ve mide rahatsızlığı yapabilir. Bu nedenle bu tür takviyelerin genellikle yemekle birlikte alınması önerilir. Lutein ve zeaksantin gibi yağda çözünen maddeler de yağ içeren bir öğünle daha iyi emilir. Kullandığınız ürünün etiketindeki ve hekiminizin önerisindeki kullanım şekline uyun.
Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurunuz.


