
Bu sayfada
Kısa cevap: Ani görme kaybı, dakikalar ile birkaç gün arasında gelişen görme azalması veya kararmasıdır. Tek gözde ani görme kaybı çoğunlukla retina damar tıkanıklığı ("göze pıhtı atması"), retina dekolmanı, göz içi kanama veya göz siniri hastalıklarından kaynaklanır. Bazı nedenlerde dakikalar önemlidir; kayıp düzelse bile aynı gün muayene gerekir.
ACİL: Ani görme kaybında beklemeyin. Aynı gün göz acili olan bir hastaneye gidin. Görme kaybına konuşma bozukluğu, yüzde kayma, kol veya bacakta güçsüzlük, şiddetli baş ağrısı eşlik ediyorsa hemen 112'yi arayın. Kayıp birkaç dakika sonra geçmiş olsa da aynı gün değerlendirme gerekir.
Ani görme kaybında ne yapılmalı?
Ani görme kaybında yapılacak ilk şey, beklemeden acil değerlendirmeye ulaşmaktır. Aşağıdaki adımlar hem zaman kazandırır hem de hekimin doğru tanıya hızla ulaşmasını sağlar.
- Saati not edin. Kaybın başladığı ya da fark edildiği saat, tedavi kararlarında önemlidir. Sabah uyanınca fark ettiyseniz en son ne zaman normal gördüğünüzü hatırlayın.
- Her gözü ayrı ayrı kapatın. Kaybın tek gözde mi, iki gözde mi olduğunu ve görme alanının hangi bölümünü etkilediğini (üst, alt, sağ, sol, merkez) kontrol edin.
- İnme belirtilerine bakın. Yüzde kayma, kolda güçsüzlük, konuşma bozukluğu, denge kaybı varsa 112'yi arayın.
- Kendiniz araç kullanmayın. Bir yakınınızla ya da ambulansla gidin.
- Evde tedavi denemeyin. Damla, masaj veya kendi başınıza kan sulandırıcı ilaç almak tanıyı geciktirebilir ve zarar verebilir.
- Bilgileri yanınıza alın. Kullandığınız ilaçların listesi, diyabet, tansiyon, kalp ritim bozukluğu gibi hastalıklarınız ve eski göz raporlarınız.
Ani görme kaybı neden olur?
Ani görme kaybının başlıca nedenleri retina damar tıkanıklıkları, retina dekolmanı, göz içi kanama, akut açı kapanması glokomu, göz siniri hastalıkları, yaş tip sarı nokta hastalığı ve inmedir. Aşağıda her biri, en acil olandan başlayarak özetlenmiştir. Görme kaybının ani ve yavaş gelişen tüm nedenlerinin genel tablosu için görme kaybı nedenleri sayfasına bakabilirsiniz.
Retina arter tıkanıklığı: "gözün inmesi"
Retina arter tıkanıklığı, retinayı besleyen atardamarın bir pıhtı veya kolesterol parçasıyla tıkanmasıdır. Halk arasında "göze pıhtı atması" denen durumun en ağır biçimidir. Saniyeler içinde, ağrısız ve çoğunlukla belirgin bir kararma olur. Damarın yalnızca bir dalı tıkanırsa görme alanının bir bölümü kaybolur.
Amerikan Kalp Derneği, 2021'de yayımladığı bilimsel bildirgede retina arter tıkanıklığını beyin inmesine eşdeğer bir acil durum olarak tanımlamıştır. Retina, kan akımı kesildiğinde kısa sürede kalıcı hasar görür; bu nedenle dakikalar önemlidir. Pıhtı eritici tedavi bazı merkezlerde ilk saatlerde, nörolojiyle birlikte değerlendirilebilir; ancak bu tedavinin yeri hâlâ araştırılmaktadır.
Tıkanıklığın kaynağı çoğunlukla boyun damarlarındaki (karotis) plaklar veya kalp ritim bozukluğudur. Bu yüzden göz muayenesinin yanında beyin görüntülemesi, boyun damarı ultrasonu ve kalp incelemesi yapılır. Amaç yalnızca gözü değil, aynı kaynaktan gelebilecek bir beyin inmesini de önlemektir. 50 yaş üstünde dev hücreli arterit de bu tabloya yol açabilir; bu nedenle aynı gün sedimentasyon ve CRP gibi kan testleri istenir.
Retina ven tıkanıklığı
Retina ven tıkanıklığı, retinadan kanı geri taşıyan toplardamarın tıkanmasıdır. Görme kaybı arter tıkanıklığından daha değişkendir: hafif bulanıklıktan belirgin azalmaya kadar uzanabilir ve çoğu kişi sabah uyandığında fark eder. Yüksek tansiyon, diyabet, glokom ve ileri yaş başlıca risk faktörleridir.
Ven tıkanıklığında görmeyi en çok azaltan şey sarı noktada biriken sıvıdır (makula ödemi). Bu ödem göz içi iğne tedavileri ve bazı durumlarda kortizon içeren göz içi uygulamalarla tedavi edilir. Ven ve arter tıkanıklığını evde ayırt etmek mümkün olmadığı için ani bulanıklıkta yine aynı gün muayene gerekir; tedavi planı tanı konduktan sonra yapılır.
Retina dekolmanı: perde inmesi
Retina dekolmanı, retinanın altındaki tabakadan ayrılmasıdır. Tipik olarak önce ışık çakmaları ve uçuşan cisimlerde (sinek, örümcek ağı gibi gölgeler) ani artış olur. Ardından görme alanının bir kenarından başlayıp yayılan bir gölge veya perde belirir.
Retina dekolmanı ağrısızdır ve cerrahi bir acildir. Sarı nokta henüz ayrılmamışken yapılan ameliyatlarda görsel sonuç genellikle daha iyidir. Işık çakması ve uçuşan cisimlerde ani artış, perde olmasa bile aynı gün muayene gerektirir; çünkü bu belirtiler dekolman öncesi retina yırtığının habercisi olabilir.
Vitreus kanaması
Vitreus kanaması, göz küresini dolduran jel içine kan sızmasıdır. Kişi gözünde aniden mürekkep damlası gibi yayılan koyu lekeler, kırmızımsı bir perde ya da belirgin bulanıklık fark eder. En sık nedenleri diyabetik retinopatideki anormal damarlar, retina yırtıkları ve ven tıkanıklığıdır. Kanamanın altında bir retina yırtığı veya dekolman olup olmadığı ultrason ile araştırılır.
Akut açı kapanması glokomu
Akut açı kapanması glokomu, göz içindeki sıvının dışarı akış yolunun aniden kapanması ve göz içi basıncının hızla yükselmesidir. Ani görme kaybı diğer nedenlerden farklı olarak şiddetli göz ağrısı, kızarıklık, ışıklar etrafında hale, baş ağrısı, bulantı ve kusmayla birlikte olur. Göz içi basıncı hızla düşürülmezse göz sinirinde kalıcı hasar gelişebilir. Tedavide ilaçlarla basınç düşürülür, ardından lazerle kalıcı bir akış yolu açılır; diğer göze de koruyucu lazer önerilebilir.
Optik nörit
Optik nörit, göz sinirinin iltihabıdır ve en sık 20–45 yaş arası kadınlarda görülür. Görme birkaç gün içinde azalır; göz hareketiyle ağrı ve renklerin soluk görünmesi tipiktir. Multipl skleroz (MS) ile ilişkili olabildiği için beyin MR çekilir. Optik Nörit Tedavi Çalışması'nda (1992) damardan verilen kortizonun iyileşmeyi hızlandırdığı, ancak uzun dönemdeki görme sonucunu değiştirmediği gösterilmiştir. Belirtiler ve tedavi süreci optik nörit (göz siniri iltihabı) sayfasında anlatılmıştır.
İskemik optik nöropati ve dev hücreli arterit
İskemik optik nöropati, göz sinirinin kan akımının azalmasıyla oluşan ve halk arasında bazen "göz felci" diye de anılan bir durumdur. Çoğunlukla 50 yaş üstünde, ağrısız ve sabah uyanınca fark edilen bir görme kaybıyla başlar. Görme alanının üst veya alt yarısı sıklıkla etkilenir.
50 yaş üstünde aşağıdaki belirtiler varsa dev hücreli arterit (temporal arterit, şakak damarlarının iltihabı) akla gelmelidir:
- Yeni başlayan baş ağrısı, şakaklarda hassasiyet
- Çiğnerken çenede ağrı ve yorulma
- Saçlı deride dokunmakla hassasiyet
- Halsizlik, kilo kaybı, hafif ateş, omuz ve kalçada ağrı-tutukluk
- Görme kaybından önce kısa süreli kararma atakları veya çift görme
Dev hücreli arterit, tedavi edilmezse kısa sürede diğer gözü de etkileyebilir. Kan testlerinde sedimentasyon ve CRP bakılır; şüphe güçlüyse kortizon tedavisine biyopsi sonucu beklenmeden başlanır. Avrupa Romatoloji Birliği'nin (EULAR) 2018 önerileri de bu hastaların acilen değerlendirilmesini öngörür. Bu sinir hastalıklarının ayrıntıları optik nöropati ve iskemik optik nöropati sayfasındadır.
Yaş tip sarı nokta hastalığı
Yaş tip sarı nokta hastalığında retina altında gelişen anormal damarlar sızıntı veya kanama yapar. Kayıp çoğunlukla günler-haftalar içinde gelişir: düz çizgiler eğri görünür, okunan satırın ortasında leke belirir. Kanama olduğunda kayıp ani olabilir. Göz içi iğne tedavisine ne kadar erken başlanırsa görmeyi koruma şansı o kadar artar. Tedavi seçenekleri sarı nokta hastalığı tedavisi sayfasında anlatılmıştır.
İnme ve geçici görme kaybı (amarozis fugaks)
Amarozis fugaks, tek gözde birkaç saniye ile birkaç dakika süren, perde iner gibi gelip geçen görme kaybıdır. Çoğunlukla boyun damarlarından kopan küçük bir parçacığın retina damarını geçici olarak tıkamasıyla oluşur. Beyin inmesi açısından geçici iskemik atağa (TİA, "mini inme") eşdeğer kabul edilir ve nörolojik bir acildir.
Beynin görme merkezini etkileyen inme ise genellikle iki gözde de aynı tarafın görme alanında kayba yol açar (homonim hemianopi). Kişi bunu çoğunlukla "sol gözüm görmüyor" diye tarif eder; oysa sorun iki gözün sol yarısındadır. Her gözü ayrı kapatarak yapılan kontrol bu ayrımı kolaylaştırır.
Belirtiye göre olası neden ve aciliyet tablosu
Aşağıdaki tablo kesin tanı koymak için değil, ne kadar hızlı hareket etmeniz gerektiğini anlamanız için hazırlanmıştır. Tablodaki her durumda göz muayenesi gerekir.
| Belirti | Olası neden | Ne kadar acil? |
|---|---|---|
| Tek gözde saniyeler içinde ağrısız, belirgin kararma | Retina arter tıkanıklığı | Hemen; 112 veya en yakın acil |
| Tek gözde dakikalar süren, gelip geçen kararma | Amarozis fugaks (inme habercisi) | Hemen; aynı gün nöroloji ve göz değerlendirmesi |
| Kararmayla birlikte konuşma bozukluğu, yüzde kayma, güçsüzlük | İnme | Hemen; 112 |
| İki gözde aynı tarafın görme alanında kayıp | Beyin kaynaklı inme | Hemen; 112 |
| Işık çakması, uçuşan cisimlerde ani artış, perde | Retina yırtığı veya dekolmanı | Aynı gün göz acili |
| Ağrılı kırmızı göz, hale, bulantı | Akut açı kapanması glokomu | Aynı gün göz acili |
| 50 yaş üstü, baş ağrısı, çene ağrısı, görme kaybı | Dev hücreli arterit | Aynı gün; diğer göz de risk altında |
| Mürekkep gibi yayılan koyu lekeler | Vitreus kanaması | Aynı gün göz acili |
| Sabah fark edilen ağrısız bulanıklık | Ven tıkanıklığı, iskemik optik nöropati | Aynı gün göz acili; 50 yaş üstünde dev hücreli arterit dışlanmalı |
| Göz hareketiyle ağrı, soluk renkler | Optik nörit | Aynı gün göz muayenesi |
| Çizgilerde yeni eğrilik, merkezde leke | Yaş tip sarı nokta | En geç 1–2 gün içinde; ani kararma varsa aynı gün |
Geçici görme kaybı neden tehlikelidir?
Geçici görme kaybı, düzelmiş olsa bile ciddi bir hastalığın habercisi olabileceği için tehlikelidir. Tek gözde dakikalarca süren kararma, yaklaşan bir inmenin veya kalıcı göz damarı tıkanıklığının uyarı işareti olabilir. Bu nedenle "geçti" diye beklemek yerine aynı gün değerlendirme gerekir.
Geçici görme kaybının her nedeni aynı derecede tehlikeli değildir. Aşağıdaki ayrımlar hekime neyi anlatmanız gerektiğini gösterir:
- Tek gözde perde gibi inip kalkan kararma (dakikalar): Damar kaynaklı olabilir; acil değerlendirme gerekir.
- İki gözde zikzak ışıklar, parlayan kenarlı leke (5–60 dakika), ardından baş ağrısı: Migren aurası olabilir; ilk kez oluyorsa ya da 50 yaşından sonra başladıysa yine de muayene gerekir.
- Ayağa kalkınca ya da eğilip kalkınca saniyelik kararma: Tansiyon düşmesi veya kafa içi basınç artışına bağlı optik disk ödemi (papilödem) olabilir; baş ağrısı, bulantı ya da çift görme eşlik ediyorsa aynı gün değerlendirme gerekir.
- Göz kırpınca düzelen bulanıklık: Çoğunlukla göz kuruluğu veya gözyaşı filmi bozukluğudur.
Beyne veya göze pıhtı atması sonrası görme kaybı düzelir mi?
Dürüst cevap şudur: düzelme olasılığı, pıhtının nereye attığına ve ne kadar hızlı müdahale edildiğine bağlıdır ve çoğu durumda kaybın bir kısmı kalıcıdır.
Göze pıhtı atması (retina arter tıkanıklığı): Amerikan Kalp Derneği'nin 2021 bildirgesine göre hastaların %20'sinden azında işlevsel görme geri gelir. Bazı kişilerde sarı noktayı ayrı bir damar besliyorsa merkezi görme kısmen korunabilir. Kalan görmenin korunması ve diğer gözün, beynin ve kalbin damar risklerinin kontrol altına alınması tedavinin önemli bir parçasıdır.
Toplardamar tıkanıklığı (retina ven tıkanıklığı): Görme kaybının önemli bir kısmı makula ödemine bağlı olduğundan, tedaviyle ödem çekildikçe görme belirgin olarak düzelebilir. Sonuç ödemin süresine ve tıkanıklığın yaygınlığına göre değişir.
Beyne pıhtı atması (görme merkezini etkileyen inme): Zhang ve arkadaşlarının 2006'da Neurology dergisinde yayımladığı çalışmada, kendiliğinden düzelmenin çoğunlukla inmeden sonraki ilk 3–6 ay içinde görüldüğü bildirilmiştir. Bu süreden sonra kalan kayıp genellikle kalıcıdır. Kalıcı görme alanı kaybında tarama eğitimi ve prizmalı gözlükler gibi yöntemlerle günlük hayata uyum kolaylaştırılabilir; bu destekler az görme rehabilitasyonu sayfasında anlatılmıştır.
Acil serviste hangi testler yapılır?
Ani görme kaybında testlerin amacı nedeni hızla bulmak ve hem gözü hem de vücudun geri kalanını korumaktır. Görme keskinliği ve göz içi basıncı ölçülür, göz bebeği büyütülerek göz dibi incelenir. Optik koherens tomografi (OKT), retina katmanlarını kesit hâlinde gösterir; anjiyografi damar tıkanıklıklarını ortaya koyar. Gerekirse görme alanı testi, göz ultrasonu, kan testleri (sedimentasyon, CRP, kan şekeri), beyin görüntülemesi, boyun damarı ultrasonu ve kalp ritmi incelemesi eklenir.
Acil dönem geçtikten sonra da takip sürer. Görme kaybının kalıcı olup olmadığı, retina ve göz sinirinde ne kadar işlev kaldığı OKT, görme alanı testi ve gerektiğinde elektrofizyolojik testlerle değerlendirilir. Görsel uyarılmış potansiyel (VEP), göz sinirinin beyne ilettiği elektriksel sinyali ölçen testtir; elektroretinografi (ERG) ise retinanın ışığa verdiği cevabı ölçer. Prof. Dr. Ayşe Öner'in çalışma alanlarından biri olan bu testler, muayenede tam açıklanamayan kayıplarda sorunun retinada mı, göz sinirinde mi olduğunu ayırt etmeye yardımcı olur.
Tek gözde görme kaybının yavaş gelişen nedenleri ve sağ-sol göz ayrımıyla ilgili sık sorular tek gözde görme kaybı sayfasında ayrıca ele alınmıştır.
Durumunuzun değerlendirilmesi için muayene randevusu oluşturabilirsiniz.
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
- Mac Grory B, Schrag M, Biousse V, et al. Management of central retinal artery occlusion: a scientific statement from the American Heart Association. Stroke. 2021;52(6):e282-e294. doi:10.1161/STR.0000000000000366
- Hayreh SS, Zimmerman MB. Central retinal artery occlusion: visual outcome. Am J Ophthalmol. 2005;140(3):376-391.
- Zhang X, Kedar S, Lynn MJ, Newman NJ, Biousse V. Natural history of homonymous hemianopia. Neurology. 2006;66(6):901-905.
- Beck RW, Cleary PA, Anderson MM Jr, et al. A randomized, controlled trial of corticosteroids in the treatment of acute optic neuritis. N Engl J Med. 1992;326(9):581-588.
- Hellmich B, Agueda A, Monti S, et al. 2018 Update of the EULAR recommendations for the management of large vessel vasculitis. Ann Rheum Dis. 2020;79(1):19-30.
- Schmidt-Erfurth U, Garcia-Arumi J, Gerendas BS, et al. Guidelines for the management of retinal vein occlusion by the European Society of Retina Specialists (EURETINA). Ophthalmologica. 2019;242(3):123-162.
- Hayreh SS. Ischemic optic neuropathy. Prog Retin Eye Res. 2009;28(1):34-62.
Sıkça sorulan sorular
Anlık görme kaybı neden olur?
Saniyeler süren anlık görme kaybı en sık ayağa kalkarken tansiyon düşmesi, göz kuruluğu veya migrenle ilişkilidir. Kafa içi basınç artışına bağlı optik disk ödemi de saniyelik kararmalara yol açabilir. Tek gözde tekrarlayan, dakikalarca süren veya baş ağrısı, çift görme gibi belirtilerle birlikte olan kararmalar aynı gün değerlendirilmelidir.
Ağrısız ani görme kaybı daha mı az tehlikelidir?
Hayır. Ani görme kaybının en acil nedenlerinin çoğu ağrısızdır: retina arter tıkanıklığı, retina dekolmanı, ven tıkanıklığı ve iskemik optik nöropati çoğunlukla ağrı yapmaz. Ağrının olmaması acil olmadığı anlamına gelmez. Ağrılı ani kayıpta ise akut açı kapanması glokomu ve optik nörit gibi nedenler öne çıkar.
Görme kendiliğinden düzeldiyse yine doktora gitmeli miyim?
Evet, aynı gün gitmelisiniz. Kendiliğinden düzelen tek taraflı görme kaybı amarozis fugaks olabilir ve inme açısından uyarı işaretidir. Erken yapılan damar ve kalp incelemeleri, olası bir inmeyi veya kalıcı göz damarı tıkanıklığını önlemeye yardımcı olabilir.
Ani görme kaybında acile mi, göz doktoruna mı gitmeliyim?
Göz acili olan bir hastaneye gitmek en uygun yoldur; çünkü göz dibi muayenesi ve görüntüleme aynı yerde yapılabilir. İnme belirtileri (konuşma bozukluğu, yüzde kayma, güçsüzlük) eşlik ediyorsa 112'yi arayarak inme merkezi olan bir hastaneye gidilmelidir. Randevu tarihini beklemek uygun değildir.
Göze pıhtı atmasında kan sulandırıcı gerekir mi?
Bu karar, pıhtının kaynağına göre hekim tarafından verilir. Kalp ritim bozukluğu veya boyun damarında darlık saptanırsa kan sulandırıcı ya da damar açıcı tedaviler gündeme gelebilir. Kendi başınıza aspirin veya başka bir kan sulandırıcı başlamayın; bazı durumlarda göz içi kanamayı artırabilir.
Ani görme kaybı iki gözde birden olursa ne anlama gelir?
İki gözde aynı anda gelişen kayıp çoğunlukla gözden değil, beyinden kaynaklanır: inme, kafa içi basınç artışı veya beyin damar sorunları akla gelir. İki gözde birden görme kaybı, özellikle baş ağrısı, bilinç değişikliği veya güçsüzlükle birlikteyse 112 aranmalıdır. Nadiren iki gözü etkileyen dev hücreli arterit de bu tabloya yol açabilir.
Ani görme kaybı stresten olabilir mi?
Stres, ani ve gerçek bir görme kaybının nedeni olarak kabul edilmez. Ani kayıpta önce damar tıkanıklığı, dekolman ve sinir hastalıkları gibi ciddi nedenlerin dışlanması gerekir. Stres ve kortizon kullanımıyla ilişkilendirilen santral seröz koryoretinopati ise günler içinde gelişen bulanıklık yapar ve yine muayeneyle tanınır.
Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurunuz.



