Hiç Görmeyen Göz Kök Hücreyle Görür mü? Gerçekçi Beklenti

Hiç Görmeyen Göz Kök Hücreyle Görür mü? Gerçekçi Beklenti – bilgilendirme görseli
Bu sayfada

Kısa cevap: Hayır. Işığı bile algılamayan, tamamen görmeyen bir gözün kök hücre tedavisiyle görmeye başlaması beklenmez. Mezenkimal kök hücreler ölmüş retina hücrelerini yeniden oluşturmaz; amaç hâlâ yaşayan hücreleri desteklemektir. Prof. Dr. Ayşe Öner'in açıklamalarına göre hiç görmeyen hasta bu uygulamadan fayda görmez; olası fayda, görmesi kalmış gözlerde beklenir.

"Hiç görmeyen göz görmeye başladı" haberleri ne anlatıyor?

İnternette ve televizyonda zaman zaman "hiç görmeyen göz kök hücre tedavisiyle görmeye başladı" gibi başlıklara rastlanır. Bu başlıkların çoğu, tıbbi olarak "hiç görmeyen" sayılmayan, çok düşük ama ölçülebilir görmesi olan hastaları anlatır.

Günlük dilde "hiç görmüyor" ifadesi, gözlükle bile okuyamayan, yüzleri seçemeyen veya yolunu bulmakta zorlanan biri için de kullanılır. Tıpta ise bu kişilerin büyük kısmı parmak sayma, el hareketi veya ışık hissi düzeyinde görmeye sahiptir. Bu düzeylerdeki bir gözde küçük bir değişim, kişinin hayatında fark edilir olabilir; ancak "kör bir göz yeniden gördü" anlamına gelmez.

Haber başlıkları genellikle hastanın başlangıçtaki görme düzeyini, değişimin hangi testle ölçüldüğünü, kaç hastanın tedavi edildiğini ve etkinin ne kadar sürdüğünü belirtmez. Tek bir hastanın deneyimi, ne kadar etkileyici görünse de, bir tedavinin herkes için işe yarayacağını göstermez. Güvenilir bilgi, çok sayıda hastayı düzenli ölçümlerle izleyen ve hakemli dergilerde yayımlanan çalışmalardan gelir.

Kendiniz ya da bir yakınınız için bu konuyu araştırmanız son derece anlaşılırdır. Bu sayfanın amacı, gerçekçi bir beklenti oluşturmanıza yardımcı olmaktır. Gerçekçi bir beklenti, hem gereksiz bir ameliyatın riskinden hem de karşılanmayan bir beklentinin hayal kırıklığından korur. Aynı zamanda gerçekten işe yarayabilecek seçeneklere zaman ve enerji ayırmayı kolaylaştırır.

Görme düzeyleri ne anlama gelir?

Göz muayenesinde görme, eşelde harf okumaktan ışığı hiç algılamamaya kadar uzanan basamaklarla ölçülür. "Hiç görmeyen göz" tıbbi olarak yalnızca en alttaki basamak, yani ışık hissinin olmadığı durumdur.

Görme düzeyiNe anlama gelir?Muayenede nasıl ölçülür?Kök hücre açısından
Eşelde okunabilen görmeKişi en azından eşelin en büyük harflerini okuyabilirHarf veya şekil eşeliAdaylık tetkiklerle değerlendirilebilir
Parmak sayma (PS)Harf okunamaz, ancak belirli bir mesafedeki parmaklar sayılabilirHekim parmaklarını gösterir, mesafe kaydedilirKalan doku tetkiklerle değerlendirilir
El hareketi (EH)Parmaklar sayılamaz, yüzün önünde sallanan el fark edilirEl, gözün önünde hareket ettirilirÇok düşük görme; beklenti sınırlıdır, bireysel değerlendirilir
Işık hissi (IH)Yalnızca aydınlık ile karanlık ayırt edilir; bazen ışığın yönü de seçilirGöze ışık tutulurİleri evre; ölçülebilir kazanım beklentisi düşüktür
Işık hissi yok (tam körlük)Göz ışığı hiç algılamazGüçlü ışığa rağmen algı yokturFayda beklenmez

Resmi kurumların kullandığı "yasal körlük" veya "görme engeli" tanımı ile tıptaki tam körlük aynı şey değildir. Dünya Sağlık Örgütü'nün sınıflamasında körlük kategorisindeki kişilerin önemli bir kısmının hâlâ bir miktar görmesi vardır. Bu kişilerin kalan görmesini en verimli şekilde kullanması için az görme sayfasındaki bilgiler yol gösterici olabilir.

Kök hücre neden hiç görmeyen gözde işe yaramaz?

Kök hücre hiç görmeyen gözde işe yaramaz, çünkü klinik çalışmalarda kullanılan mezenkimal kök hücrelerin yeni retina hücresine dönüşmediği, var olan hücreleri desteklediği düşünülmektedir. Desteklenecek canlı hücre kalmamışsa hücrelerin etki edeceği bir hedef de kalmaz.

Bu hücrelerin, gözün dış duvarındaki aralığa bırakıldıktan sonra çevrelerine sinir hücrelerini besleyen ve koruyan maddeler salgıladığı kabul edilir. Bu etki, hasar görmüş ama hâlâ yaşayan fotoreseptörlerin ve görme siniri liflerinin daha uzun süre işlevde kalmasına yardımcı olmayı hedefler. Bir benzetmeyle anlatmak gerekirse, kökleri hâlâ canlı olan bir bitkiyi sulamak onu güçlendirebilir; ancak tamamen kurumuş bir bitki sulanarak yeniden yeşermez.

Tavuk karası gibi hastalıkların son evresinde ışığa duyarlı hücrelerin neredeyse tamamı kaybolur. Bu durum muayenede şöyle görülür:

  • Göz ışık hissi düzeyine iner veya ışığı hiç algılamaz.
  • Elektroretinografi (ERG) kaydı düzdür; retina ışığa ölçülebilir bir elektriksel cevap vermez.
  • OKT görüntülemede fotoreseptörlerin bulunduğu dış retina katmanları büyük ölçüde kaybolmuştur.

Peki ölen hücrelerin yerine yenisini koymak mümkün değil mi? Embriyonik veya uyarılmış pluripotent kök hücrelerden laboratuvarda retina hücresi üretip bunları retinanın altına yerleştirmeyi amaçlayan araştırmalar vardır. Ancak bu yaklaşım az sayıda hastayla yürütülen erken faz çalışmaların ötesine henüz geçmemiştir. Yeni yerleştirilen bir fotoreseptörün görmeye katkı sağlayabilmesi için retinanın iç katmanlarıyla doğru bağlantılar kurması gerekir ve bu, çözülmesi gereken en zor sorunlardan biridir.

Prof. Dr. Ayşe Öner'in kamuya açık açıklamalarında bu durum açıkça ifade edilir: "Hiç görmeyen hasta, kök hücre uygulamasından fayda göremiyor." Gözünde şekil bozukluğu veya küçülme olan hastalarda da kök hücrenin faydası olmamaktadır. Hücre türleri ve etki mekanizması gözde kök hücre tedavisi sayfasında daha ayrıntılı anlatılmıştır.

Işık hissi düzeyindeki hastalarda çalışmalar ne gösterdi?

Işık hissi düzeyindeki hastalarda yayımlanmış çalışmalar, ölçülebilir bir görme artışı göstermemiştir. Bu konudaki en doğrudan veri, Prof. Dr. Ayşe Öner ve ekibinin 2016'da yayımladığı faz 1 güvenlik çalışmasından gelir.

Bu çalışmaya görme keskinliği 20/200'den kötü, görme alanı 20 dereceden dar ve ERG kaydı alınamayacak kadar azalmış (düz) 11 ileri evre tavuk karası hastası alınmıştır. Makaleye göre bu hastaların 5'i, her iki gözde en az 5 yıldır yalnızca ışık hissi düzeyinde görmekteydi. Hücreler, vitrektomi ameliyatıyla birer gözde retinanın altına uygulanmış ve hastalar 6 ay izlenmiştir.

Çalışmanın bulguları şöyle özetlenebilir:

  • Grubun tamamında görme keskinliğinde istatistiksel olarak anlamlı bir değişiklik bulunmamıştır.
  • Ölçümlerde 1 hastada görme keskinliğinde ve görme alanında artış saptanmıştır.
  • 3 hasta, ışığın ve bazı renklerin eskisinden daha parlak göründüğünü ifade etmiştir.
  • Makalenin hasta tablosuna göre yalnızca ışık hissi düzeyindeki 5 hastanın 6. ay görme keskinliği ölçümünde değişiklik olmamıştır.
  • 5 gözde ikinci ameliyat gerektiren epiretinal zar ve çekintili retina dekolmanı gelişmiştir.

Yazarlar, uygulamanın bazı göz komplikasyonlarına yol açabileceğini ve dikkatle yapılması gerektiğini belirtmiş; ileride daha iyi görme düzeyindeki hastalarla daha geniş çalışmalar yapılması gerektiğini vurgulamıştır. Sonraki çalışmalarda hücreler, göz içine girilmeden suprakoroidal yolla uygulanmıştır.

Görmesi çok düşük gözlerde durum farklı mı?

El hareketi düzeyi, ışık hissine göre daha fazla canlı doku kaldığını gösterir. Prof. Dr. Ayşe Öner ve ekibinin 2019'da yayımladığı optik atrofi faz 1/2 çalışmasında, başlangıç görmesi 1 metreden el hareketi düzeyinde olan 4 hastanın 4 gözü 6 ay izlenmiştir. Bu gözlerin tamamında görme, görme alanı ve multifokal ERG'de iyileşme bildirilmiş, komplikasyon görülmemiştir.

Bu sonuç yalnızca 4 gözü kapsar ve kontrol grubu yoktur. Bu nedenle el hareketi düzeyindeki her gözün aynı şekilde cevap vereceği söylenemez. Ayrıca bu gözler tıbbi olarak "hiç görmeyen" göz değildir. Tüm çalışmaların bulguları ve sınırlılıkları göz kök hücre tedavisi sonuçları sayfasında bir arada sunulmaktadır.

Hangi görme düzeyinde kök hücreden fayda beklenebilir?

Kök hücreden fayda beklentisi, gözde ne kadar görme ve canlı doku kaldığıyla doğru orantılıdır. Prof. Dr. Ayşe Öner'in açıklamalarına göre ameliyat öncesinde görmesi daha iyi olan hastalarda kazanım daha fazladır ve tedavi ne kadar erken yapılırsa sonuç o kadar iyi olmaktadır.

Kesin bir görme eşiği yoktur. Karar; görme keskinliği, görme alanı, OKT ve elektrofizyolojik testlerin birlikte değerlendirilmesiyle verilir. Görmesi parmak sayma veya el hareketi düzeyinde olan bir hastada da tetkikler hâlâ işlev gören bir doku gösterebilir. Bu ölçütlerin ayrıntısı kök hücre tedavisine kimler uygun sayfasında anlatılmaktadır.

Uygulamanın esas amacı hastalığın ilerlemesini durdurmaktır. Bu nedenle en gerçekçi beklenti, kaybedilmiş görmenin geri gelmesi değil, kalan görmenin daha uzun süre korunmasıdır.

Beklemek olası faydayı etkiler mi?

Tavuk karası, Stargardt hastalığı ve optik atrofi gibi hastalıklarda kaybedilen hücreler geri gelmez. Görme azaldıkça kök hücrenin destekleyebileceği doku da azalır. Hocanın açıklamalarına göre uygulama ne kadar erken yapılırsa sonuç o kadar iyi olmaktadır; ancak erken ve geç uygulamayı karşılaştıran yayımlanmış bir çalışma yoktur.

Bu tablo, kök hücre tedavisi düşünen hastalar için önemli bir zaman boyutu taşır. Görmenin hâlâ ölçülebildiği dönemde yapılan tetkikler, hem adaylığı hem de ileride karşılaştırma yapılacak başlangıç değerlerini belirler. Işık hissi düzeyine inildiğinde ise hem tetkiklerin verdiği bilgi hem de uygulamadan beklenebilecek fayda belirgin biçimde azalır.

Erken değerlendirme her hastanın ameliyat olacağı anlamına gelmez. Kalan görmenin hâlâ ölçülebildiği dönemde yapılan tetkikler, hastalığın seyrini izlemek için de değerlidir. Daha önce gören bir gözde görme birden kaybolduysa bu farklı bir durumdur: ani görme kaybında, görüşe perde indiğinde veya ağrılı kırmızı göz geliştiğinde aynı gün göz acile başvurun ya da 112'yi arayın.

Hiç görmeyen hastalar için başka hangi seçenekler var?

Kök hücreden fayda beklenmemesi, yapılabilecek hiçbir şey olmadığı anlamına gelmez. Kişinin görme düzeyine ve hastalığın nedenine göre farklı destek ve araştırma seçenekleri vardır.

Az görme rehabilitasyonu

Az da olsa görmesi kalan kişilerde az görme rehabilitasyonu, kalan görmenin günlük hayatta en verimli şekilde kullanılmasını sağlar. Büyüteçler, teleskopik gözlükler, uygun aydınlatma, kontrast artırıcı düzenlemeler ve ekran büyütme programları okuma ve günlük işlerde fark yaratabilir. Görme kaybına uyum sürecinde psikolojik destek almak da bu sürecin doğal bir parçasıdır.

Tam görmeyen kişiler için bağımsız yaşam desteği

Işık hissi olmayan kişiler için oryantasyon ve hareket eğitimi, beyaz baston kullanımı, sesli okuma yazılımları ve kabartma yazı (Braille) eğitimi bağımsızlığı artırır. Bu destekler, ev ve iş hayatında güvenli hareket etmeyi ve bilgiye erişimi kolaylaştırır.

Kalıtsal hastalıklarda gen tedavisi araştırmaları

Bazı kalıtsal retina hastalıklarında, hatalı genin sağlam kopyasını retinaya taşıyan gen tedavileri geliştirilmiştir. Bunlardan voretigen neparvovek (Luxturna), yalnızca her iki kopyasında RPE65 geninde değişiklik bulunan hastalar için bazı ülkelerde onay almıştır. Bu tedavinin faz 3 çalışmasına da yalnızca yeterli sayıda canlı retina hücresi bulunan hastalar alınmıştır. Yani gen tedavisinde de canlı hücre ilkesi geçerlidir.

Gen tedavisi seçenekleri ve araştırmaları göz hastalıklarında gen tedavisi sayfasında ele alınmıştır. Türkiye'deki erişim durumu için hekiminize danışabilirsiniz.

Optogenetik ve yapay görme araştırmaları

Fotoreseptörleri tamamen kaybolmuş gözler için araştırılan yaklaşımlardan biri optogenetiktir. Bu yöntemde, retinada fotoreseptörlerden sonra gelen ve ileri evrede de korunabilen sinir hücrelerine ışığa duyarlılık kazandıran bir gen taşınır. Sahel ve arkadaşlarının 2021'de Nature Medicine'de yayımladığı raporda, tavuk karası nedeniyle görmesini kaybetmiş bir hastada, özel bir gözlükle birlikte nesneleri algılama ve sayma becerisinde kısmi düzelme bildirilmiştir. Bu yaklaşım hâlâ araştırma aşamasındadır.

Bir tedavi haberini nasıl değerlendirebilirsiniz?

Bir tedavi haberini değerlendirirken şu sorulara cevap arayın:

  1. Hastanın başlangıçtaki görme düzeyi belirtilmiş mi? "Hiç görmüyordu" ifadesi ışık hissini mi, el hareketini mi anlatıyor?
  2. Değişim bir testle ölçülmüş mü, yoksa yalnızca hastanın ifadesine mi dayanıyor?
  3. Kaç hasta tedavi edilmiş, ne kadar süre izlenmiş?
  4. Sonuçlar hakemli bir bilimsel dergide yayımlanmış mı?
  5. Yan etkiler ve komplikasyonlar açıkça belirtilmiş mi?
  6. Uygulama Sağlık Bakanlığı onayıyla mı yapılmış?

Bu sorulara cevap veren kaynaklar, tek bir haberden çok daha güvenilirdir. Prof. Dr. Ayşe Öner'in bu alandaki tüm yayınlarına kök hücre yayınları sayfasından ulaşabilirsiniz. Tavuk karası hastalığının seyri ve evreleri hakkında bilgi için tavuk karası nedir sayfasını okuyabilirsiniz.

Durumunuzun değerlendirilmesi için muayene randevusu oluşturabilirsiniz.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.

Kaynaklar

  1. Oner A, Gonen ZB, Sinim N, Cetin M, Ozkul Y. Subretinal adipose tissue-derived mesenchymal stem cell implantation in advanced stage retinitis pigmentosa: a phase I clinical safety study. Stem Cell Res Ther. 2016;7:178. doi:10.1186/s13287-016-0432-y
  2. Oner A, Gonen ZB, Sevim DG, Sinim Kahraman N, Unlu M. Six-month results of suprachoroidal adipose tissue-derived mesenchymal stem cell implantation in patients with optic atrophy: a phase 1/2 study. Int Ophthalmol. 2019;39(12):2913-2922. doi:10.1007/s10792-019-01141-5
  3. Öner A. Stem Cell Treatment in Retinal Diseases: Recent Developments. Turk J Ophthalmol. 2018;48(1):33-38. doi:10.4274/tjo.89972
  4. Oner A, Kahraman NS, Ünal A. Evaluating the long-term efficacy of umbilical cord-derived mesenchymal stem cell therapy in retinitis pigmentosa: findings from a 1-to-4-year follow-up. Stem Cells Transl Med. 2025;14(8). doi:10.1093/stcltm/szaf034
  5. Russell S, Bennett J, Wellman JA, et al. Efficacy and safety of voretigene neparvovec (AAV2-hRPE65v2) in patients with RPE65-mediated inherited retinal dystrophy: a randomised, controlled, open-label, phase 3 trial. Lancet. 2017;390(10097):849-860. PMID: 28712537
  6. Sahel JA, Boulanger-Scemama E, Pagot C, et al. Partial recovery of visual function in a blind patient after optogenetic therapy. Nat Med. 2021. doi:10.1038/s41591-021-01351-4
  7. World Health Organization. World report on vision. Geneva: WHO; 2019.

Sıkça sorulan sorular

Sadece ışık hissi olan göz kök hücreden fayda görür mü?

Işık hissi düzeyindeki gözlerde ölçülebilir bir kazanım beklentisi düşüktür. 2016'da yayımlanan faz 1 çalışmasında yalnızca ışık hissi olan 5 hastanın 6. ay görme keskinliği ölçümünde değişiklik görülmemiştir. Yine de ışık hissi olan her göz aynı değildir; OKT ve elektrofizyolojik testler kalan doku hakkında bilgi verir. Karar, tetkiklerle bireysel olarak verilir.

Doğuştan görmeyen çocuk kök hücreyle görebilir mi?

Doğuştan görmeme farklı nedenlerden kaynaklanabilir ve her neden ayrı değerlendirme gerektirir. Gözün yapısal olarak gelişmemiş olması, görme sinirinin gelişmemesi veya retinanın hiç işlev görmemesi gibi durumlarda kök hücreden fayda beklenmez. Bazı kalıtsal hastalıklarda gen tedavisi gündeme gelebileceği için çocuğun genetik tanısının netleştirilmesi önemlidir.

Yıllardır görmeyen göze kök hücre denemenin zararı var mı?

Fayda beklenmeyen bir gözde yapılan her cerrahi işlem, olası bir kazanım olmadan risk almak anlamına gelir. Kanama, enfeksiyon ve göz içi basıncında değişiklik gibi riskler her göz ameliyatında vardır. Bu nedenle hiç görmeyen gözlere kök hücre uygulaması önerilmez. Size böyle bir öneri yapılırsa ikinci bir görüş almanız yerinde olur.

Tamamen kör tavuk karası hastasına gen tedavisi yapılır mı?

Onaylı gen tedavisinde, hastanın belirli bir gen değişikliğine sahip olması ve retinasında yeterli canlı hücre bulunması gerekir. Işık hissi tamamen kaybolmuş gözlerde bu koşul genellikle sağlanamaz. Fotoreseptörleri kalmamış gözler için optogenetik gibi farklı yaklaşımlar araştırılmaktadır; ancak bunlar henüz rutin tedavi değildir.

Kök hücreyle görmesi düzelen hasta videoları güvenilir mi?

Tek bir hastanın anlatımı, o kişinin deneyimini yansıtır; tedavinin genel etkisini göstermez. Sağlık Bakanlığı'nın tanıtım kuralları, hasta beyanlarının ve öncesi-sonrası anlatımlarının tedavi tanıtımında kullanılmasını sınırlar. Bu nedenle bu sitede hasta anlatımı yer almaz. Bilimsel değerlendirme, çok sayıda hastanın ölçülmüş sonuçlarına dayanır.

"Görme alanı genişledi" ifadesi ne anlama gelir?

Görme alanı, sabit bir noktaya bakarken çevrede görülebilen alanın genişliğidir ve görme alanı testiyle ölçülür. Tavuk karasında bu alan yıllar içinde daralır. "Görme alanı genişledi" ifadesi, testte ölçülen değerde bir artışı anlatır. Ancak bu artışın büyüklüğü, ne kadar sürdüğü ve günlük hayata etkisi haberlerde çoğu zaman belirtilmez.

Optik atrofiye bağlı görmeyen göz kök hücreyle düzelir mi?

Aynı ilke görme sinirinde de geçerlidir. Görme siniri lifleri tamamen kaybolmuş ve göz ışığı hiç algılamıyorsa kök hücreden fayda beklenmez. Yayımlanmış optik atrofi çalışmalarında iyileşme bildirilen gözler, düşük de olsa ölçülebilir görmesi olan gözlerdir. Görme sinirinde kalan işlev VEP testi ve OKT ile değerlendirilir.

Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurunuz.

İlgili sayfalar

Eksozom Tedavisi

Rejeneratif (yenileyici) tıp dünyası, her geçen gün sınırları zorlayan ve daha önce tedavisi imkansız olarak görülen hastalıklara umut olan devrim niteliğinde keşiflere…

PRP ve Growth Hormon Enjeksiyonları

PRP (Trombositten Zengin Plazma) ve Growth Hormon (Büyüme Faktörü) Enjeksiyonları, hücre ölümlerini durdurmada ve sinir fonksiyonlarını desteklemede çığır açan sonuçlar…

Optogenetik Tedaviler

Tıp ve biyoteknoloji dünyası, yıllar boyunca "asla geri döndürülemez" olarak kabul edilen tam görme kayıplarını tedavi edebilmek için bilim kurgu filmlerini aratmayan…

Bilgi Formu

Bilgi ve muayene talepleriniz için formu doldurabilir veya telefon ve WhatsApp üzerinden ulaşabilirsiniz.